Plav: crnogorski grad uz planinsko jezero na rubu Prokletija

Plav: Gdje se Prokletije susreću s jezerom

Plav je mali planinski grad na sjeveroistoku Crne Gore, dramatično smješten na obalama Plavskog jezera (Plavsko Jezero) na nadmorskoj visini od 906 metara. Iza njega se uzdižu visoki, snijegom prošarani vrhovi planine Prokletije — na engleskom poznate kao „Proklete planine" — što Plav čini jednom od najudaljenijih i pejzažno najljepših destinacija u Crnoj Gori. Grad ima poseban karakter oblikovan stoljećima crnogorskih, albanskih i bošnjačkih kulturnih uticaja, zbog čega djeluje drugačije od bilo kojeg drugog mjesta u zemlji. Džamije i crkve nalaze se na nekoliko minuta hoda jedna od druge, čaršijske ulice u turskom stilu miješaju se sa zgradama iz jugoslavenskog perioda, a okolni krajolik odzvanja pastoralnim tradicijama koje traju vijekovima.

Za avanturističke putnike Plav je kapija Nacionalnog parka Prokletije, najmlađeg nacionalnog parka u Crnoj Gori (osnovanog 2009. godine) i doma jednog od najdivljijih, najdramatičnijih alpskih terena na cijelom Balkanu. Sa netaknutim glečerskim jezerima skrivenim u visokim cirkovima, vrhovima višim od 2.500 metara i gotovo praznim planinarskim stazama kroz pejzaže koji više podsjećaju na Patagoniju nego na Evropu, regija Plava bogato nagrađuje one koji su spremni zaći s utabanih staza. Ovo je putovanje na granicu u najboljem smislu — izazovno, autentično i nezaboravno.

Kratka historija Plava

Područje Plava naseljeno je još od antike, o čemu svjedoče arheološki tragovi ilirskih naselja u okolnim planinama. Ime Plav potiče od slavenske riječi za „plavo" ili „poplavljeno", što se odnosi na jezero koje dominira krajolikom. Tokom srednjovjekovne srpske države regija je bila dio šire raške teritorije, a nekoliko srednjovjekovnih crkava i manastira bilo je razasuto po okolnim dolinama.

Osmanska vladavina, koja je trajala od 15. stoljeća do 1913. godine, duboko je oblikovala karakter Plava. Za razliku od velikog dijela Crne Gore, koja se žestoko opirala osmanskoj kontroli, Plavska kotlina bila je čvrsto integrirana u osmanski sistem. Mnoge lokalne porodice prešle su na islam, a grad je razvio izrazito osmanski karakter sa džamijama, čaršijama i kulama. Porodica Redžepagić postala je najistaknutija lokalna dinastija, a njihova utvrđena kula (kula) i danas stoji kao najvažniji historijski spomenik grada.

Plav je bio među posljednjim teritorijama pripojenim Crnoj Gori, ulazeći u kraljevinu tek nakon Balkanskih ratova 1912—1913. godine. Ovo kasno pripojenje, u kombinaciji s geografskom izolacijom, sačuvalo je kulturni identitet koji ostaje izrazito drugačiji od ostatka Crne Gore. Multietnički karakter grada — sa bošnjačkom, albanskom i crnogorskom srpskom zajednicom koje žive jedna pored druge — daje mu kulturno bogatstvo i složenost koje je fascinantno doživjeti.

Kako stići do Plava

Plav leži na krajnjem sjeveroistoku Crne Gore, otprilike 170 km od Podgorice (3—3,5 sata vožnje automobilom). Najčešća ruta prati magistralu E65 sjeverno od Podgorice kroz kanjon Morače do Kolašina, a zatim nastavlja sjeveroistočno kroz Andrijevicu do Plava. Posljednjih 30 km od Andrijevice prolazi kroz prelijepu dolinu, gdje vrhovi Prokletija postaju sve dramatičniji ispred vas.

Alternativna ruta iz Podgorice ide preko Berana (otprilike ista udaljenost, ali ponekad brža ovisno o stanju puta). S obale, Plav je dobrih 5 sati vožnje od Budve ili Kotora, što ga čini destinacijom koja zahtijeva predanost — ali samo putovanje, kroz neke od najspektakularnijih planinskih krajolika Crne Gore, dio je nagrade.

Redovne autobuske linije voze iz Podgorice do Plava sa 2—3 polaska dnevno (otprilike 4 sata, 10—12 eura). Autobusi također povezuju Plav sa Beranama (1 sat) i, rjeđe, sa Gusinjem (15 minuta). Autobuska stanica nalazi se u centru grada. U blizini nema nikakvog aerodroma ni željezničke pruge.

Unutar Plava, centar grada je kompaktan i lako prohodan pješice. Automobil je neophodan za istraživanje okolnih planina, obala jezera i puta prema Gusinju (10 km južno) te albanske granice iza njega. U gradu nema formalnog rent-a-cara, pa ga ugovorite u Podgorici prije nego što se popnete gore. Lokalni taksiji rade po vrlo razumnim cijenama (vožnja do Gusinja košta oko 5—7 eura).

Najbolje vrijeme za posjetu

Sezona planinarenja i boravka na otvorenom traje od juna do septembra, kada su planinske staze bez snijega, a divlje cvijeće prekriva visoke livade u izvanrednom bujanju boja. Juli i august su najtopliji, sa dnevnim temperaturama od 20—28°C u gradu, iako su popodnevne grmljavine česte na visini i mogu se razviti vrlo brzo. U junu se topljenjem posljednjeg snijega vodopadi i potoci pune do vrhunca.

Maj i oktobar su prelazni mjeseci — hladniji (10—18°C), ali često s vedrim, stabilnim vremenom i daleko manje posjetilaca. Ovi prelazni mjeseci mogu biti odlični za planinarenje na nižim nadmorskim visinama te za istraživanje jezera i grada. Vrhovi Prokletija iznad 2.000 metara mogu i početkom juna još imati snježne mrlje, a krajem septembra mogu doživjeti rane snježne padavine.

Zime su hladne i snježne, pretvarajući kraj u dramatičan bijeli pejzaž. U Plavu padaju značajne količine snijega, a temperature mogu pasti ispod -15°C. Turistička infrastruktura je minimalna van sezone, ali za one koji traže samoću i zimske planinske krajolike, ona je surovo lijepa. Jezero se djelimično zaledi u najhladnijim zimama.

Najbolje stvari za vidjeti i doživjeti

Plavsko jezero (Plavsko Jezero)

Plavsko jezero je najveće prirodno glečersko jezero u Crnoj Gori, dugačko više od 2 km i duboko do 9 metara, okruženo planinskim livadama i uokvireno visokim vrhovima Prokletija. Jezero je popularno za ribolov (sadrži pastrmku, šarana i klijena), kupanje ljeti (voda se do jula zagrije na ugodnih 20—22°C) i mirne šetnje uz obalu stazom koja prati dio južne obale.

U zoru, kada se magla diže s mirne vode, a planinski odrazi su oštri na jutarnjem svjetlu, Plavsko jezero je jedan od najljepših prizora u Crnoj Gori. Mali čamci dostupni su za iznajmljivanje na obali, a moguć je i kajak, iako ćete morati ponijeti vlastitu opremu. Obala jezera također je popularno mjesto za lokalne ribare, a posmatranje kako bacaju udice dok sunce zalazi iza planina dirljiv je završetak svakog dana.

Nacionalni park Prokletije

Nacionalni park Prokletije štiti crnogorski dio Prokletija, planinskog lanca koji se proteže preko Crne Gore, Albanije i Kosova sa vrhovima višim od 2.690 metara (Maja Jezerca, najviši, leži tik preko albanske granice). Crnogorski dio uključuje spektakularna glečerska cirk-jezera, dramatične krečnjačke vrhove, alpske livade i neke od najnetaknutijih divljina u Evropi.

Najpopularnije planinarske destinacije parka sa plavske strane uključuju Hridsko jezero — zadivljujuće tirkizno cirk-jezero na nadmorskoj visini od 1.970 metara, dostupno označenom stazom za koju treba 4—5 sati od polazišta — i Bukumirsko jezero, još jedno glečersko jezero na 1.443 metra. Oba pohoda zahtijevaju dobru kondiciju i odgovarajuću opremu. Park je dom mrkim medvjedima, vukovima, divokozama i suri orlovima, a njegove livade divljeg cvijeća u junu i julu — pune sirištara, orhideja i runolista — među najljepšima su na Balkanu.

Stari grad i kula Redžepagića

Mali Stari grad Plava odlikuje šarmantna mješavina drvenih kuća iz osmanskog perioda sa isturenim gornjim spratovima (čardaci), džamija iz 16. stoljeća i uske čaršijske ulice. Najvažniji historijski spomenik je kula Redžepagića (Kula Redžepagića), utvrđena kamena kula iz 18. stoljeća koja je nekada bila sjedište najmoćnije porodice u regiji. Kula je djelimično obnovljena i pruža uvid u feudalni život albanskih i bošnjačkih begova koji su dominirali regijom pod osmanskom vladavinom.

Šetajući kroz staru četvrt, primijetit ćete multietnički karakter Plava — bošnjačka, albanska i crnogorska srpska zajednica suživot ovdje vode vijekovima. Ovaj kulturni mozaik, sa svojom posebnom arhitekturom, kuhinjom i tradicijom, daje Plavu bogatstvo i dubinu koji su jedinstveni u Crnoj Gori.

Staza Vrhovi Balkana (Peaks of the Balkans)

Plav je ključna stanica na poznatoj dalekobežnoj stazi Vrhovi Balkana (Peaks of the Balkans), kružnoj ruti dugoj 192 km kroz Crnu Goru, Albaniju i Kosovo, koja je od svog otvaranja 2013. godine postala jedna od najslavnijih trekking ruta u Evropi. Staza prolazi kroz Plav i obližnje Gusinje, sa etapama koje vode preko visokih prijevoja u albansku dolinu Valbonu i kosovsku Rugovsku klisuru. Čak i ako ne planinarite cijelom stazom, nekoliko dnevnih etapa koje počinju iz Plava nudi planinski trekking svjetske klase kroz udaljene doline i preko visokih prijevoja s panoramskim pogledima.

Izvori Ali-paše (preko Gusinja)

Samo 15 km južno od Plava, blizu sela Gusinje, Izvori Ali-paše (Ali-Pašini Izvori) jedan su od najizvanrednijih prirodnih fenomena u Crnoj Gori — živo tirkizni kraški izvori koji izviru ispod okomite litice. Izvore je lako spojiti sa posjetom Plavu i ne smiju se propustiti. Pogledajte naš vodič za Gusinje za potpune detalje.

Ribolov na Plavskom jezeru i planinskim potocima

Područje Plava jedna je od najboljih destinacija u Crnoj Gori za ribolov u slatkim vodama. Plavsko jezero sadrži potočnu pastrmku, šarana i klijena, dok su planinski potoci koji se slijevaju s Prokletija bogati divljom potočnom pastrmkom. Dozvole za ribolov dostupne su lokalno i veoma su pristupačne. Rijeka Lim, koja protiče kroz Plav, još je jedno odlično mjesto za ribolov. Lokalni vodiči mogu se ugovoriti preko gostinskih kuća za one koji žele istražiti udaljenije potoke.

Prijedlozi za jednodnevne izlete

Gusinje i Izvori Ali-paše: Malo planinsko selo Gusinje, samo 10 km južno, kapija je za Izvore Ali-paše i dolinu Grbaju. Predvidite cijeli dan za istraživanje izvora, planinarenje u dolinu i doživljaj jedinstvene atmosfere sela.

Hridsko jezero: Ovo zadivljujuće glečersko jezero na 1.970 metara jedno je od najljepših planinskih jezera na Balkanu. Pohod od polazišta iznad Plava traje 4—5 sati u jednom smjeru — pretvorite ga u cjelodnevni izlet i krenite rano.

Andrijevica i planine Komovi: Mali grad Andrijevica, 30 km zapadno, smjestio se u podnožju planinske grupe Komovi, koja nudi izazovno planinarenje do vrhova iznad 2.400 metara. Pogledi s vrhova Komova mogu se mjeriti s bilo čim u Alpama.

Gdje jesti i piti

Restoran Jezero — Sa pogledom na jezero, ovaj porodični restoran služi slatkovodnu ribu (pastrmku i šarana iz jezera), tradicionalni burek, jela s roštilja i domaća crnogorska jela. Njihov tavče gravče (sporo pečeni grah) i domaći hljeb jednostavni su, ali izvrsni. Ljeti je terasa uz jezero najbolje mjesto u gradu za obrok.

Lokalne pekare: Pekare u Plavu služe neke od najboljih bureka i pita u Crnoj Gori (savijače punjene sirom, špinatom ili mesom). Svježe iz pećnice ujutro, koštaju manje od jednog eura i izuzetno su zasitne — savršeno gorivo za dan planinarenja.

Obroci u gostinskim kućama: Mnoge gostinske kuće u Plavu nude domaće večere sa lokalnim specijalitetima: sporo pečeno janjeće meso, punjene paprike, svježe salate iz baštâ, domaći hljeb i neizbježnu domaću rakiju za početak. Ovi porodični obroci često su kulinarski vrhunac posjete Plavu — pitajte domaćina o večeri kada se prijavite.

Kultura čaja i kafe: Osmansko naslijeđe Plava očituje se u njegovoj kulturi kafe. Nekoliko malih kafića u starom gradu služi tradicionalnu bosansku kafu (bosanska kafa) pripremljenu u bakarnoj džezvi i serviranu sa kockicama šećera i rahat-lokumom (ratluk). Provesti sat vremena sjedeći i ispijajući kafu u jednom od ovih kafića suštinski je plavski doživljaj.

Gdje odsjesti

Smještaj u Plavu kreće se od malih gostinskih kuća i porodičnih pansiona do apartmana blizu jezera. Doživljaj je uglavnom autentičan i ličan — očekujte toplu gostoljubivost, domaće obroke i lokalno znanje koje se rado dijeli. Opcije su ograničenije nego u obalnim ljetovalištima, pa je pametno rezervirati unaprijed tokom vrhunca sezone u julu i augustu.

Nekoliko gostinskih kuća smješteno je uz obalu jezera, nudeći direktan pristup vodi i poglede na planine. U gradu jednostavni pansioni pružaju čiste, udobne sobe po vrlo pristupačnim cijenama (obično 20—35 eura po noći uključujući doručak). Za najbolji izbor provjerenih smještaja, pogledajte montenegro.com za dostupne smještaje u području Plava, gdje možete pronaći autentičnu planinsku gostoljubivost po izvrsnoj vrijednosti.

Praktični savjeti

• Ponesite gotovinu — bankomati postoje u Plavu, ali mogu biti nepouzdani. Većina malih preduzeća, gostinskih kuća i restorana u Plavu i okolnim selima ne prima kartice. Podignite dovoljno gotovine u Podgorici ili Beranama prije dolaska.
• Nosite dobre planinarske cipele, kišnu opremu i tople slojeve odjeće ako zalazite u Prokletije, čak i usred ljeta. Vrijeme se brzo mijenja iznad 1.500 metara, a hipotermija je stvarna opasnost u iznenadnim olujama.
• Put od Plava do Gusinja i dalje do albanske granice kod Valbone je zadivljujuća 20-minutna vožnja kroz dramatičan planinski krajolik — ne propustite je čak i ako ne prelazite granicu.
• Signal mobilnog telefona je slab do nepostojeći u planinama. Preuzmite offline mape (Maps.me ili Google Maps offline) prije nego što krenete na bilo koju stazu.
• Mještani su nevjerovatno gostoljubivi — ako vas neki stanovnik Plava pozove na kafu ili rakiju, pristojno je prihvatiti. Ovi spontani susreti često su najupečatljiviji dio posjete.
• Staza Vrhovi Balkana ne zahtijeva posebne dozvole za crnogorske dionice, ali ako planirate prijeći u Albaniju ili na Kosovo, nosite pasoš i provjerite vizne uslove.
• Napunite zalihe za planinarenje (grickalice, sredstva za pročišćavanje vode, pribor za prvu pomoć) prije odlaska iz Podgorice — opcije u Plavu su ograničene.
• Ako planirate pohod do Hridskog jezera ili drugih visokoplaninskih jezera, razmislite o angažiranju lokalnog vodiča preko vaše gostinske kuće. Staze ponegdje mogu biti nejasne, a lokalno znanje je neprocjenjivo za vrijeme, snalaženje na ruti i poznavanje divljine.
• Mogućnosti za fotografiju su izvanredne. Jezero u zoru, vrhovi Prokletija pri zalasku sunca i atmosferičan stari grad nagrađuju strpljenje fotografa.