Marijana Vukčević Duga tradicija i bujna historija moderne prijestonice i današnjeg vodećeg poslovnog centra u regiji U stalnom kretanju kroz prostor i vrijeme, zaboravljamo da se zaustavimo i poslušamo šta nam pričaju gradovi u kojima živimo, kroz koje stalno prolazimo, ili oni koje tek planiramo posjetiti. Podgorica, prijestonica i najveći grad Crne Gore, jedan je od gradova koji ima zaista impozantnu historiju i čiji je prolazak kroz vrijeme ostavio traga na infrastrukturi, načinu života i strukturi stanovništva. Kroz tu dugu i bujnu prošlost, Podgorica je preživjela mnoge kataklizme, što potvrđuje njenih pet imena.

Podgorica nekada - pogled u nedavnu i daleku prošlost grada Najstariji ostaci materijalne kulture govore nam da je područje današnje Podgorice i njene neposredne okoline bilo naseljeno još u vrijeme Kamenog doba. Prije dvije hiljade godina, ilirski i rimski grad Birziminium nalazio se na ušću Ribnice u Moraču. U ilirskom periodu, ovo područje je bilo nastanjeno sa dva plemena, Labeatima i Dokleatima, koji su najneposrednije uticali na stvaranje lokalnih naselja. Labeati su naseljavali područje od Skadra do današnje Podgorice. Imali su svoju tvrđavu Meteon (Medun) i razvijenu organizaciju života, posebno vojnu. Dokleati su bili naseljeni u dolini rijeke Zete i, zahvaljujući plodnoj ravnici i povoljnoj geografskoj i saobraćajnoj poziciji, imali su brz ekonomski uspon. Njihovo najveće naselje bila je Duklja. Duklja je prvi put spomenuta od strane Ptolomeja u 2. vijeku prije nove ere i nalazi se oko tri kilometra sjeverozapadno od današnjeg centra Podgorice, na mjestu gdje Zeta ulazi u Moraču. Tokom rimskog vremena, Duklja je postala centar pokrajine Prevalis i doživjela je daljnji uzlet kao ekonomski, politički i vjerski centar. Prema nekim podacima, u to vrijeme je imala 8-10 hiljada stanovnika. Po njoj je šire područje nazivano Duklja, a tek nakon jedanaestog vijeka ustalilo se ime Zeta.

U petom vijeku, u vrijeme početka sloma Rimskog carstva, stigla su prva slavenska i avarska plemena u ove regije. Interes Slavena da stvore svoju državu i interesi Vizantije bili su u sukobu, tako da je bilo stalnih bitaka tokom kojih je i Duklja bila uništena. To se vjerovatno desilo 602. godine, jer od tada više nema spomena na nju kao na živući grad. U jedanaestom vijeku, značajnije novo naselje, Ribnica, stvoreno je na mjestu nekadašnje Alate. Ribnica je kasnije dobila ime Podgorica, i čini se da su oba imena korištena uporedo do petnaestog vijeka. Ime Podgorica je prvi put spomenuto 1326. godine u dokumentu iz Kotora, i dolazi od imena brda Gorica u sjevernom dijelu grada. U srednjem vijeku, Podgorica je bila važan trgovinski, vjerski i kulturni centar. Smještena u plodnoj ravnici, bila je važno čvorište trgovačkih puteva.

Padom pod Turke 1484. godine, mnogo se promijenila. U njoj su Turci gradili tvrđave, gradske zidine, kule i kuće, dajući joj izgled vojnog orijentalnog grada. A 1878. godine, Podgorica je pripojena Knjaževini Crnoj Gori odlukom Berlinskog kongresa. U to vrijeme, bilo je oko 1.500 kuća u Podgorici, sa više od 8.000 ljudi - pravoslavne, rimokatoličke i islamske vjere. Tokom Prvog svjetskog rata, Podgorica je bila okupirana od strane austrijskih trupa, i oslobođena je 1918. godine. U periodu između dva svjetska rata, imala je oko 13.000 stanovnika. U Drugom svjetskom ratu, bombardovana je više od sedamdeset puta i bila je potpuno uništena, a 4.100 stanovnika je poginulo. Oslobođena je 19. decembra 1944. godine.

Pod imenom Titograd, započela je svoj novi život 13. jula 1946. godine i postala je prijestonica tadašnje Republike Crne Gore. Nakon oslobođenja, počela je rekonstrukcija ratom razorenog grada. Od tada počinje dinamičan razvoj Podgorice, sa kojim se broj stanovnika brzo povećavao. Titov nekadašnji grad sa tipičnim socijalističkim stambenim blokovima, jednoličnim parkovima i ulicama koje međusobno nalikuju jedna na drugu, sa urbanističkim planom koji je predvidio šezdeset hiljada stanovnika nakon rata, danas ima tri puta više i infrastrukturu kojom se ne mogu pohvaliti čak ni veći evropski centri. Podgorica danas Stara dama nalazi se s ponosom u plodnim ravnicama (Bjelopavlićkoj i Zetskoj), okružena brežuljcima (Vranjska gora 85 m, Ljubović 101 m, Gorica 130 m, Dajbabska gora 172 m, Malo brdo 205 m, Hum 276 m, Vranjina 303 m...), presječena tokovima čak pet rijeka: Zete, Sitnice, Ribnice i Cijevne, koje se ulijevaju u Moraču i Skadarsko jezero. Skadarsko jezero, blizina mora, nadmorska visina, reljef i geografska širina stvorili su submediteransku klimu sa blagim zimama i vrlo toplim ljetima. Podgorica se nalazi na nadmorskoj visini od 44 metra iznad mora, samo oko sto kilometara od poznatih primorskih ljetovališta i atraktivnih centara zimskog turizma. Sa izgradnjom tunela Sozine, do Jadranskog mora možete doći za samo pola sata vožnje. Gradi se takvom brzinom da se gotovo svakog dana polažu temelji novih zgrada - kulturnih, naučnih i obrazovnih institucija, modernih puteva (posebno mostova), poslovnih centara, šetališta, škola, bolnica, spomenika, ugostiteljskih i sportskih objekata. S razlogom se može reći da je danas Podgorica neosporivi administrativni, kulturni, finansijski, trgovinski, saobraćajni i servisni centar zemlje.

Poslovna Meka, univerzitetski centar, kulturna prijestonica, grad mladosti i budućnosti. Jedan od današnjih simbola Podgorice je najveći most na Morači, Milenijum, koji dominira panoramom grada. Zajedno sa čuvenom rakijom od grožđa i još čuvenijim vinima (iz najveće vinogradske plantaže u Evropi - AD), impozantnim kulturnim spomenicima (kojih ima veoma malo zbog masivnog uništavanja grada u Drugom svjetskom ratu), zajedno sa čuvenim starogradskim podgoričkim humorom, boemima, pjesmama i "lijepim ženama", Podgorica zaista ima šta da ponudi budućem putniku. I to nije sve. Sa obnavljanjem državnosti, Crna Gora i Podgorica kao centar naučnih, kulturnih, ekonomskih i političkih institucija tek započinju svoj megalomanski život i razvoj. Strane investicije od nekoliko stotina miliona eura tokom 2006. godine i najava novih i većih garancija obećavaju još brži razvoj grada. Nove ambasade, reprezentativne kancelarije svjetski najpoznatijih korporacija, međunarodne i domaće kulturne manifestacije privlače lokalnu poslovnu i kulturnu elitu, i Podgorica ima sve predispozicije da postane moderan evropski grad u kojem nas prošlost podsjeća, a budućnost obavezuje da sačuvamo, poboljšamo i stvorimo pogodno okruženje za vremena koja dolaze.