Sveti Stefan, Crna Gora
Iz bilo koje perspektive snimljena, idilična foto-razglednica Svetog Stefana vizuelni je sinonim cjelokupnog crnogorskog turizma!
Kada bi samo jedna slika, samo jedna foto-priča, samo jedan kadar trebalo da sažme priču o bogatoj lokalnoj kulturi, sa konkretnim prizorima veličanstvene ljepote krajolika - to bi bila slika nekadašnjeg ostrva, a današnjeg poluostrva - Sveti Stefan! Nekadašnjeg ostrva, a danas poluostrva - Sveti Stefan!
Samo 5 kilometara jugoistočno od Budve (pogledajte je), u podnožju visokih brda Paštrovske gore, nalazi se geografsko i arhitektonsko čudo. Kameni ostrvić ispunjen starim kamenim kućama - raspoređenim na ostrvu poput nekog promišljenog urbanog mediteranskog mozaika, povezan je sa kopnom uskim pješčanim prevlakom, te je tako povezan i sa naseljem istog imena: Sveti Stefan. Sveti Stefan je najluksuzniji i najekskluzivniji dio ionako malog, atraktivnog crnogorskog Primorja, ne dužeg od 100 kilometara, od Herceg Novog (uz granicu sa Hrvatskom) do Ulcinja (uz granicu sa Albanijom).
Historija ostrva kao naselja datira iz 15. stoljeća. Tada su pripadnici Paštrovskog plemena, nedaleko od Budve, napali tursku vojsku koja je krenula u vojni pohod sa namjerom da osvoji utvrđeni grad Kotor (pogledajte ga). Prema jednoj vjerodostojnoj historijskoj teoriji, Paštrovci su napali usidrenu, slabo zaštićenu tursku flotu u Jaskom zaljevu (danas pomodni Jaz, plaža i poznato kupalište nedaleko od Budve).
Hrabri Paštrovci, podijeljeni u 12 ujedinjenih porodica, uništili su turske brodove na sidru, a od stečenog blaga jednoglasno su odlučili da sebi izgrade kuće na tada pustom ovčijem kamenu, i sagradili su ih na ostrvu. Pripadnici 12 porodica također su na vrhu ostrva sagradili crkvu posvećenu njihovom kršćanskom zaštitniku, Svetom Stefanu. Vijugavi putevi popločani kamenjem vode do crkve. Ostrvo i naselje preko puta dobili su ime po crkvi. Vremenom je ostrvo, koje je nekada bilo neosvojivo uporište u borbi protiv Turaka, privuklo brojne Paštrovce, te je postalo glavno mjesto najjužnije bokeljske oblasti. Ali, baš kao što su ljudi nekada dolazili ovamo iz nekog razloga, vremenom su odavde i odlazili iz nekog razloga.
Roman "Konte" Mome Kapora govori o jednoj iseljenoj Paštrovki. Doslovno najmanje mjesto na Jadranskom moru, početkom 19. stoljeća imalo je tek oko 400 stanovnika. Većina sposobnih pomoraca plovila je na bokeljskim jedrenjacima, ali kako je pomorska moć počela da opada u to nesretno vrijeme, stanovnici ostrvski Paštrovci bili su raseljeni. Vezna linija koja povezuje ostrvo sa kopnom izgrađena je 1907. godine. Godine 1956. ovdje je živjelo samo oko 20 starih stanovnika. Vodstvo SFR Jugoslavije odlučilo je da gotovo napušteni ostrvski grad pretvori u ekskluzivan hotel.
Sveti Stefan ima tri ostrvske crkve. Prva je odmah pored današnje ulazne kapije – Crkva Preobraženja iz 1693. godine sa freskama iz 17. stoljeća. Na vrh ostrva dolazi se kroz uske kamene uličice koje vijugaju lijevo i desno od ekskluzivnih apartmana, koji su zapravo stare porodične kamene kuće. Na trgu sićušnom poput zjenice oka, dvije crkve stoje jedna pored druge. Manja je iz 15. stoljeća, a veća je izgrađena 1885. godine u čast srpskog kralja Aleksandra Ujedinitelja, te imenovana i posvećena ruskom svetitelju Svetom Aleksandru Nevskom. Ikonostas je djelo Marka Gregovića. Pretvoren u ekskluzivni hotelski kompleks, Sveti Stefan je primio svoje prve goste 1957. godine.
Od tada do danas bio je simbol crnogorskog turizma i njegov zaštitni znak na svakom ilustrovanom prospektu. Čak i sa prevlake koja povezuje ostrvo sa naseljem istog imena, mogu se vidjeti svi obližnji rajski zaljevi i plaže. U Miločeru (pogledajte ga) postoji nekadašnja ljetna rezidencija kralja Aleksandra, izgrađena 1934. godine. Kraljičina i Kraljevska plaža jasno su vidljive sa Svetog Stefana, baš kao što se sa oba jedinstvena geografska i ekološka mjesta vidi ostrvo Sveti Stefan u svojoj punoj, neospornoj veličini. Sa svetostefanskih plaža lako i brzo možete doći do obližnjeg Praskvičkog manastira, ako u ovom kratkom tekstualnom vodiču ne uzimamo u obzir Budvu i čitavu Budvansku rivijeru.
Posjete Praskvičkom manastiru obavljaju se kroz čempresove gajeve, što botanički doček čini posebnim. Legenda kaže da je manastir dobio ime po vodi iz bunara koja je imala okus breskve. Praskvica, ili praskva, lokalno je ime za breskvu! Manastirski kompleks sastoji se od dvije crkve, gostionice i stare školske zgrade. Velika crkva posvećena je Svetom Nikoli, zaštitniku pomoraca, i datira iz 1847. godine.
Izgrađena je na temeljima starijeg hrama iz 1413. godine, koji je izvorno podigao Balša III Balšić. Crkvu su srušili Francuzi kada su napali Paštrovce 1812. godine, jer su se pobunili zbog oduzimanja privilegija koje su do tada uživali. Ikonostas iz 1863. godine djelo je Grka Nikolaosa Aspiotija, porijeklom sa Krfa. Lijevo od ikonostasa nalazi se sačuvan zid stare crkve sa freskama iz 15. stoljeća. Crkva Svete Trojice, iz 11. stoljeća, nalazi se na vrhu malog brežuljka pored starog groblja. Oslikana je 1680. godine od strane Radula i Dimitrija, osnivača čuvene Dimitrijević-Rafailovićeve škole freskopisa. Između ostalog, tu su i freske Svetog Save Srpskog i Svetog Simeona Nemanje. Pored crkve je zgrada gdje je nekada radila prva škola u Paštrovcima.
