Cetinje

Opština Cetinje se nalazi u jugozapadnom dijelu Crne Gore između romantične Boke Kotorske na zapadu, Budvanske rivijere poznate po njenim pješčanim plažama na jugu, bazena prelijepog jezera Skadra i

Opština Cetinje nalazi se u jugozapadnom dijelu Crne Gore između romantične Boke Kotorske na zapadu, Budvanske rivijere poznate po njenim peščanim plažama na jugu, slikovitog bazena jezera Skadar i plodnog Zetsko-bjelopavličkog polja na istoku i polja Nikšića i Bijelih Rudina na sjeveru. Površina opštine je 910 km2, što čini 6,6% teritorije Crne Gore. Graniči sa sedam opština (Kotor, Tivat, Budva, Bar, Podgorica, Danilovgrad, Nikšić). Glavne linije puteva su orijentisane u tri smjera: prema Titogradu (46 km), Kotoru (45 km) i Budvi (33 km) i treći kroz Katunsku površ prema Grahovu i Nikšiću.

Najbliži aerodromi za Cetinje su u Golubovčama kod Podgorice (58 km), Tivtu (57 km) i Ćilipima kod Dubrovnika (115 km). Aerodrom Podgorice se koristi najviše.

Sa geomorfološke tačke gledišta, površina opštine karakteriše se razvojem uglavnom kraškog reljefa. Pored dominantnih kraških oblika, postoje i glacijalni, riječni i jezerski elementi reljefa. Teritorija opštine može se podijeliti na tri karakteristične prostorne jedinice, naime: Katunsku kršku površ, masiv Lovćena i zapadni rub Skadarskog bazena.

Geomorfološki, Katunska oblast nije jednostavna. Ima izgled visoko valovitog okršavog platoa čija je prosječna nadmorska visina 700-1000 m, iz kojeg se dižu vapneni brežuljci i grebeni, kao i cijeli visoki planinski masivi. Ostavlja utisak skamenjenog turbulentnog mora čije depresije liče na valne tokove a elevacije na grebene valova. Zbog toga se popularno naziva "kamenito more". Površina Katuna je zapravo oblikovana svim površinskim oblicima kraškog reljefa, haotično raspoređenim (jaružine, pukotine, uvale, kraška polja), i bogata je i podzemnim kraškim pojavama (ponorima i pećinama). Najpoznatija pećina je Duboki Do (340 m) u Njeguškom polju, a Lipska i Cetinjska (Manastirska) pećina kod Cetinja i Obodska kod Rijeke Crnojevića ističu se među nekoliko pećina, iz koje se rijeka istog imena izbija sa snažnim izvorom.

Najpoznatija pećina je Duboki Do (340 m) u Njeguškom polju, a Lipska i Cetinjska (Manastirska) pećina kod Cetinja i Obodska kod Rijeke Crnojevića ističu se među nekoliko pećina, iz koje se rijeka istog imena izbija sa snažnim izvorom. Od mnoštva površinskih raznovrsnih, dubokih i specifičnih kraških oblika, najvažnije je Cetinjsko polje, iako je njegova ravnica relativno mala - samo 4,5 km2. Omogućilo je i predisponiralo stvaranje i razvoj Cetinja kao gradskog naselja. Površina masiva Lovćena obuhvata zapadni dio teritorije opštine. Lovćen se strmo spušta, u gotovo vertikalnim odsječcima, prema moru (Bokokotorsko-budvanskog primorja), a na sjeveroistoku i istoku postupno prelazi u Katunsku površ i Cetinjsko polje. Između najviših vrhova Lovćena (Štirovnika 1679 m, Jezerskog vrha 1166 m, Babljaka 1631 m) nalaze se duboke kraške depresije - uvale, najdublje u cijelom području (Kuk, Bizaljevac, Vuci Do, Veliki i Mali Bostur), od kojih neke dosežu dubinu i do 200 m. Druge, pak, postaju značajno pliće, kao što su Ivanova Korita i Dolovi - najprostranije uvale u centralnom dijelu planine. Ivanova Korita (1200 m) imaju najveću ekonomsku i turističku važnost, kao i Jezerski vrh, gdje se nalazi mausolej Njegoša.

Dio Skadarskog bazena koji pripada opštini Cetinje obuhvaća uglavnom jugoistočni dio njene teritorije, koja gravitira prema jezeru Skadar. Prema svojim geografskim obilježjima, ovo područje je sasvim drugačije od prethodnih. Niže je i manje strmo, pa se karakterizira blagim oblicima reljefa, što rezultira, između ostalog, većom prometnom dostupnošću. Od uvala, Dobrsko-gornjoceklinsko polje ističe se kao najveće, na čijem se rubu nalazi poznata Lipska pećina. U produžetku ovoga polja, ali na nižem nivou, rijeka Crnojevića izgradila je svoju duboku i vijugavu dolinu - pritoka jezera Skadar. Nacionalni park Lovćen ima posebnu važnost, pokrivajući površinu od oko 2000 ha uglavnom bukovskih šuma. Čini jedinstvenu cjelinu s aspekta fitogeografije i turizma. A fauna je oskudna, posebno kada je u pitanju divljač i gospodarski korisne vrste. Izuzetak su ptice i ribe u području rijeke Crnojevića i jezera Skadar. Ornitofaunu čini preko 150 vrsta vodenih ptica i ostalih ptica, dok ribe broje oko trideset vrsta. Pored ekonomske koristi od ove faune, postoje čvrsti preduslovi za razvoj lovnog i ribolovnog turizma.

Čak i prije osnivanja Cetinja, bilo je naselja na ovoj teritoriji. Postoje tragovi staništa prvobitnih ljudi iz paleolitske ere. Iz tog perioda, Koronjina pećina predstavlja važno, još uvijek neistraživano arheološko nalazište. U njoj je pronađen veliki broj zanimljivih kamenih alata. Oko današnje Vlaške crkve bilo je Bogomilsko groblje sa oko 150 stećaka koji su ugrađeni u njene temelje tokom obnove ove građevine (1866), osim dva koja još uvijek leže kod ulaza na crkveni dvor. U pisanim izvorima, Cetinje se prvi put spominje 1440. godine. Međutim, naselje datira sa kraja 15. vijeka. Prije dramatične invazije Turaka, centar srednjovjekovne države Zete preselio se iz Žabljaka (1475) u Obod kod Rijeke Crnojevića, a zatim u Cetinje nekoliko godina kasnije. Temelje je postavio vladar Zete Ivan Crnojević, koji je sagradio tvrđavu 1482, a dvije godine kasnije svojom poznatom donacijom - Cetinjskim manastirom - u koji je premjestio sjedište Zetske Mitropolitije iz manastira sv. Nikole sa tadašnjeg ostrva Vranjine u jezeru Skadar. Dakle, Cetinje je postalo svjetovno i duhovno središte države Crnojevića, koja je u to vrijeme već zvana Crna Gora, teritorijalno stegnuta između doline rijeke Crnojevića i Boke Kotorske, na siromašnom i mršavom lovćenskom krašu. Od tog istorijski veoma važnog vremena do kraja Drugog svjetskog rata (do 1946), Cetinje je bilo prijestolnica Crne Gore, kada je Podgorica preuzela tu funkciju.