Rumija: gdje se Alpi susrijeću sa Mediteranom
Rumija je planinski masiv koji se uzdiže do 1.594 metra nadmorske visine, neposredno iza primorskih gradova Bara i Ulcinja na jugu Crne Gore. Riječ je o jednoj od vizuelno najupečatljivijih tačaka crnogorskog juga — širokom, tamnom zidu stijena i šume koji čini dramatičnu kulisu plažama, starim gradovima i maslinjacima pod njom. S vrha se pruža jedan od najljepših vidika u Crnoj Gori: cijela južna jadranska obala proteže se od Budve do Albanije, na sjeveru svjetluca Skadarsko jezero, a po vedrim danima vide se planine sjeverne Albanije, pa i italijanska obala preko mora.
Ono što Rumiju izdvaja među crnogorskim planinama jeste njen položaj tačno na prelazu između mediteranske i kontinentalne klime. Niže padine prekrivene su maslinjacima, smokvama, narovima i mediteranskim rastinjem — istom onom vegetacijom koja raste na nivou mora, na obali ispod. Kako se penjete, ona ustupa mjesto listopadnoj šumi hrasta i bukve, a potom subalpskim livadama pred sam vrh. Za nekoliko sati pješačenjaprođete kroz gotovo sve vegetacijske pojaseve zapadnog Balkana, od suptropskog do alpskog.
Rumija je znatno manje poznata od crnogorskih sjevernih planina — Durmitor, Komovii Prokletije privlače najviše pažnje planinara. Ipak, po pristupačnosti, raznovrsnosti prizora i panorami koju nudi za uloženi trud, Rumiju je teško nadmašiti. Planina se diže pravo iz mora, pa možete ujutru plivati u Jadranu, a poslije podne stajati na vrhu.
Kako doći
Rumiji se najčešće prilazi iz Bara na južnom crnogorskom primorju ili iz Starog Bara, koji leži u samom podnožju planine. Od Bara do Starog Bara vozi se oko 10 minuta. Iz Starog Bara planinarske staze vode uz zapadne i južne obronke.
Drugi prilaz je iz sela Godinje, sa strane Skadarskog jezera (sjeverne padine), do kojeg se stiže iz Virpazara ili sa puta uz Skadarsko jezero. Ovaj pravac koristi se rjeđe, ali nudi sasvim drugačiju sliku planine.
Iz Podgoricedo Bara ima oko sat vožnje na jug autoputem, kroz tunel Sozina. Od Budve je Bar udaljen oko 45 minuta jadranskom magistralom prema jugu, a od Ulcinja oko 30 minuta prema sjeveru. Najbliži aerodrom je podgorički (TGD), oko 65 kilometara daleko.
Bar je dobro povezan autobuskim linijama, sa čestim polascima iz Podgorice, Budve i Ulcinja. Pruga povezuje Bar sa Podgoricom i dalje sa Beogradom — riječ je o jednoj od najljepših željezničkih ruta u Evropi. Iz Bara do Starog Bara, najčešćeg polazišta staza, stiže se lokalnim autobusom ili taksijem.
Šta vidjeti i raditi
Uspon na vrh
Glavna staza do vrha Rumije počinje u Starom Baru i prati utabanu putanju uz zapadno rame planine. Uspon traje otprilike 4-5 sati i savladava oko 1.300 metara visinske razlike — ozbiljno penjanje, ali tehnički jednostavno, po jasno vidljivoj stazi. Silazak traje 3-4 sata.
Staza prolazi kroz nekoliko različitih pojaseva. Prvi sat penje se kroz maslinjake i mediteransko rastinje, sa pogledom na ruševine Starog Bara ispod. Srednji dio ulazi u gustu listopadnu šumu — hladovitu i svježu, pravo olakšanje ljeti. Iznad granice šume staza presijeca otvorene livade, a vidici su sve raskošniji sve do vršnog grebena. Posljednji dio prema vrhu je kamenit, ali po lijepom vremenu nije izložen ni opasan.
Na vrhu stoji crkvica Svete Trojice, jednostavna kamena građevina koja je tokom vjekova više puta obnavljana. Crkva je mjesto hodočašća za mještane, a na vrhu se ponekad služi i liturgija. Vidici odozgo su izuzetni — po vedrom danu panorama obuhvata cijelo crnogorsko primorje na jugu, Skadarsko jezero, Prokletije, planine sjeverne Albanije i otvoreni Jadran.
Stari Bar
Svaki obilazak Rumije trebalo bi da uključi i izuzetne ruševine Starog Bara, staroga grada u podnožju planine. Ovaj prostrani srednjovjekovni utvrđeni grad, koji je 1912. godine gotovo sasvim uništen u eksploziji municije, jedno je od arheoloških nalazišta najbogatijih atmosferom u Crnoj Gori. Šeta se kroz ostatke crkava, palata, kupatila i kuća koji obuhvataju razdoblje od 6. do 19. vijeka. Nalazište pruža odličan ključ za razumijevanje planine iznad njega — Stari Bar je postojao zahvaljujući Rumiji, koja je svojim žiteljima davala vodu, ispašu, drvo i prirodni odbrambeni bedem.
Odmah izvan zidina staroga grada stoji čuvena Stara Maslina, za koju se tvrdi da je stara više od 2.000 godina i da je jedno od najstarijih maslinovih stabala u Evropi. Bilo datiranje precizno ili ne, stablo je uistinu drevno i veličanstveno — živa spona sa dubokom istorijom naseljavanja rumijskih padina.
Maslinjaci i poljoprivredne terase
Niže padine Rumije, naročito oko Starog Bara, prekrivaju najstariji i najprostraniji maslinjaci u Crnoj Gori. Procjenjuje se da barski kraj ima 100.000 stabala masline, mnoga od njih stara vjekovima, a proizvodnja maslinovog ulja obilježje je i lokalne privrede i kulture. Šetnja kroz te maslinjake po nižim stazama duboko je smirujuće iskustvo — srebrnozeleni listovi, uvrnuta debla, zujanje pčela i miris trava stvaraju pejzaž bezvremene mediteranske ljepote.
Posmatranje ptica
Raspon staništa na Rumiji — od mediteranske obale do alpskog vrha — omogućava zavidnu raznovrsnost ptičjeg svijeta. Nad padinama planine love grabljivice: suri orao, zmijar i sivi soko. U šumskim pojasevima žive djetlići, grmuše i razne pjevačice, dok su više predjele nastanili jarebica kamenjarka i alpska čavka. Zbog položaja na jadranskom seobenom koridoru, planina je odlično mjesto i u vrijeme proljećnih i jesenjih seoba.
Prilike za fotografiju
Rumija nudi izuzetne prilike za fotografisanje. Vidici s vrha i gornjih padina obuhvataju neobično širok raspon pejzaža — obalu, ostrva, jezero, planine i obrađene ravnice. Svjetlost na južnom Jadranu posebno je lijepa, sa dugim zlatnim satima ujutru i uveče. Kontrast između mediteranskih nižih padina i kamenitog vrha donosi raznolikost i u samo jednom danu snimanja.
Kratka istorija
Rumija je od praistorije značajan orijentir i izvor života za ljudske zajednice. Planina je naseljima na obali ispod davala vodu, ispašu, drvo i divlje plodove, a njene strme padine pružale su prirodnu odbranu. Arheološki nalazi upućuju na to da je područje Starog Bara naseljeno najmanje od gvozdenog doba, sa neprekinutim životom kroz rimsko, vizantijsko i srednjovjekovno razdoblje.
Srednjovjekovni Bar (na italijanskom poznat kao Antivari) obogatio se pomorskom trgovinom i imao je razdoblja samostalnosti, ali i vlasti raznih sila — srpske srednjovjekovne države, Venecije i Osmanskog carstva. Osmanlije su držale Bar od 1571. do 1878, kada su ga oslobodile crnogorske snage. Stari grad teško je stradao u opsadi 1877-78, a katastrofalna eksplozija barutane 1912. dovršila je razaranje, pa je novi grad Bar podignut na obali ispod.
Crkve na vrhu Rumije govore o duhovnom značaju planine za zajednice u podnožju. Crkva Svete Trojice vjekovima je odredište hodočasnika, a njena povremena rušenja i obnove vjerno prate burnu istoriju ovoga kraja. Planina i danas znači mnogo za lokalni identitet — nalazi se u grbu Opštine Bar i izvor je velikog ponosa mještana.
Praktični savjeti
- Najbolje vrijeme za uspon: Najbolji uslovi su od aprila do juna i od septembra do novembra. Ljeti (jul-avgust) na nižim padinama je izuzetno vruće — ako se penjete u to doba, krenite vrlo rano, prije 6 ujutru. Zima na više padine donosi snijeg, a vrh zna biti nepristupačan od decembra do marta.
- Šta ponijeti: Najmanje 2-3 litra vode po osobi (na planini nema pouzdanih izvora), zaštitu od sunca, čvrste planinarske cipele, odjeću u slojevima za vrh (gdje temperatura zna biti i 15°C niža nego na obali) i hranu za cio dan.
- Fizička spremnost: Uspon na vrh je zahtjevan — 1.300 metara visinske razlike za 4-5 sati. Potrebna je pristojna fizička spremnost. Niže padine mogu se obići i kraćim, lakšim šetnjama.
- Obilježenost staze: Glavna staza uglavnom je dobro obilježena crveno-bijelim markacijama, ali pojedini dionici znaju biti nejasni. Skinite mape za rad bez interneta i ponesite GPS uređaj ili telefon sa oflajn navigacijom.
- Smještaj: Za najlakši pristup odsjednite u Baru ili Starom Baru. Bar ima čitav niz hotela i apartmana. U Starom Baru ima nekoliko privatnih pansiona i restorana sa lokalnim štihom.
- Hrana: Stari Bar ima nekoliko odličnih restorana sa tradicionalnom kuhinjom, prije svega jagnjetinom, svježom ribom i domaćim maslinovim uljem. Kraj je poznat i po narovima i smokvama ujesen.
- Spojite sa: Ruševinama Starog Bara, Starom Maslinom, barskom rivom u starom gradu, Skadarskim jezerom (sjeverne padine) i obalom prema jugu, ka Ulcinju.
Zašto posjetiti Rumiju
Rumija nudi nešto što malo koja planina u Evropi može — da za jedan jedini dan, i bez ijednog tehničkog penjanja, prošetate od toplog mediteranskog maslinjaka do alpskog vrha s kojeg se vide i more i veliko jezero u zaleđu. Stranim posjetiocima planina je gotovo nepoznata, a ipak je za one koji su spremni da se potrude jedno od najzahvalnijih planinarskih odredišta u Crnoj Gori. Panorama sa vrha Rumije, uz izuzetne ruševine Starog Bara i drevne maslinjake u podnožju, čini izlet koji obuhvata hiljade godina ljudske istorije i cio raspon izuzetne crnogorske prirodne raznovrsnosti. Malo je mjesta na Balkanu na kojima se na tako malom prostoru vidi toliko toga, i to tako bogato.
