Zlato ugledate prije nego crkvu. Kad se Baru približavate iz gotovo bilo kojeg pravca, pozlaćene kupole Sabornog hrama Svetog Jovana Vladimira hvataju sunce iznad krovova grada inače sagrađenog od praktičnog betona decenija nakon zemljotresa. Prizor je namjerno upečatljiv — potpuno nov saborni hram u drevnom srpsko-vizantijskom maniru i najveća pravoslavna crkva u Crnoj Gori.
Priča stara hiljadu godina
Čovjek kojem je posvećen umro je hiljadu godina prije nego što je hram sagrađen. Jovan Vladimir vladao je Dukljom — ranosrednjovjekovnom kneževinom na čijoj teritoriji uglavnom leži današnja Crna Gora — negdje od 1000. godine. Njegova kratka vladavina pala je usred velikog rata između Vizantije i Bugarskog carstva cara Samuila, a Duklja se našla između dvije vatre. Zarobljen od Samuila, Vladimir je dobio malo vjerovatan spas: carska kći Kosara zaljubila se u zatočenog kneza, a njihov brak — jedna od najstarijih zabilježenih ljubavnih priča na Balkanu — vratio ga je na prijesto kao carevog vazala i zeta.
Mir nije nadživio Samuilovu smrt. Uzurpator Ivan Vladislav namamio je 1016. Vladimira u carsku prijestonicu na Prespi uz zakletvom potvrđeno jemstvo bezbjednosti. Prema srednjovjekovnoj ljetopisnoj tradiciji, Vladislav mu je kao zalog poslao zlatni krst; Vladimir je odgovorio da Hristos nije umro na zlatu nego na drvetu, i pošao je tek kad su mu crkveni ljudi donijeli drveni krst na koji se mogao zakleti. Pogubljen je pred crkvom na Prespi 22. maja 1016. godine, držeći krst koji su mu dali.
Poštovan kao mučenik gotovo odmah, Jovan Vladimir ubraja se među prve južnoslovenske svece i zaštitnik je Bara. Legenda živi na zapanjujuće opipljiv način: krst koji se vezuje za sveca, generacijama čuvan kod porodice Andrović iz Veljih Mikulića kod Bara, svake se Trojice nosi u litiji na vrh planine Rumije — planine koja se diže tačno iza grada. Vjera, pejzaž i sjećanje spojeni u jednom godišnjem usponu.
Gradnja sabornog hrama u dvadeset prvom vijeku
Hram je građen između 2006. i 2016. godine, a svečano je osvećen 25. septembra 2016., uz učešće jerusalimskog patrijarha Teofila III u obredu koji je okupio hiljade vjernika. Trenutak je bio biran s razlogom: milenijum od svečevog mučeništva.
Arhitektura govori srpsko-vizantijskim jezikom velikih srednjovjekovnih crkava — osnova upisanog krsta pod kupolama — ali u razmjeri kakvu ovdje ti graditelji nikada nisu pokušali. Crkva zauzima oko 1.350 kvadratnih metara, njena središnja kupola diže se do četrdesetak metara i nosi zlatni krst težak blizu 400 kilograma, a pozlaćene kupole čine je vidljivom daleko s mora. Unutra zidovi nose program živopisnih savremenih fresaka i mozaika: tradicionalna ikonografija izvedena rukama živih majstora, još uvijek svijetla onako kako crkve stare vjekovima mogu samo nagovijestiti. Enterijer prima više od hiljadu vjernika, a o velikim praznicima toliko ih i bude.
Star svetac, mlad grad
U položaju hrama krije se tiha simetrija. Srednjovjekovni Bar — Stari Bar, gore u kršu pod Rumijom — napušten je poslije rata i zemljotresa, a savremeni grad kraj luke jedva da je vijek i po star, iznova podignut nakon razornog zemljotresa 1979. godine. Tako mlad grad ima malo spomenika. Hram mu daje jedan: mjesto na kojem najstarija barska priča, mučenički knez Duklje, stoji u srcu njegovog najnovijeg naselja. Kakva god bila vaša vjerovanja, korak iz blistavog mediteranskog sjaja u hladan polumrak obložen freskama jedan je od najupečatljivijih prelaza koje grad nudi.
Posjeta
Hram se nalazi u savremenom centru Bara, na kratkoj šetnji od marine prema unutrašnjosti i lako ga je uklopiti kao usputno stajalište na dionici Kraljeve šetnice kroz centar grada. Riječ je o aktivnom bogomolji: ulaz je besplatan, očekuje se skromna odjeća (pokrivena ramena i koljena), a tokom službi cijeni se tišina — nedjeljna jutarnja liturgija ujedno je i trenutak kad crkva ima najviše atmosfere. Fotografisanje unutrašnjosti obično se toleriše van službi, ali pitajte ako ste u nedoumici. Dođite ujutru zbog najboljeg svjetla na mozaicima, ili u sumrak, kad osvijetljene zlatne kupole blistaju nad gradom, a Rumija se za njima gasi u tamu.
.webp&w=2048&q=75)