Vidljivo iz ptičje perspektive onih parapentista koji lete preko Budve tokom cijele godine u mirnim vremenima, pušteni sa okolnih planina - ili sa razglednica - Stari grad izgleda kao harmonično uokvirena srednjovjekovna urbana tvorevina. To je ono što je Budva doista. Jedno je od najstarijih urbanih središta na Jadranu.

Ispričana od početka, istorija ide ovako: Piloni antičke gradske kapije Budve (Crna Gora) datiraju iz 7–6. vijeka p.n.e., a u antici je bila poznata kao grčko trgovište (emporij) Butua (Budoe). Kasnije, postala je dio Dioklecijanovog Prevalitanske provincije. Kao granični grad između Istočnog i Zapadnog Rimskog carstva, Budva je 841. godine postala plijen Saracena, koji su je pljačkali i rušili. Nakon toga bila je pod vizantijskom vlašću, a jedno vrijeme u sastavu Duklje. Od 1089. godine, biskupi Budve su bili podređeni nadbiskupu Bara.

Krajem 12. vijeka Budva je postala svojina srpskih vladara iz porodice Nemanjić. U srednjem vijeku razvila se kao luka i trg soli, sa sopstvenim statutom. Potom su se smjenjivali regionalni gospodari, među kojima su bili Balšići, Crnojevići, Sandalj Hranić, Stefan Lazarević i Đurađ Branković. Budva je 1442. godine došla pod vlast Venecijanske republike. 1571–72. godine Budvu je opljačkala osmanska flota pod komandom Uluč Alije.

Tvrđava je ostala u rukama Venecijanaca, čiji su radovi od 15. do 18. vijeka u najvećoj mjeri oblikovali današnji izgled gradskih bedema. 1667. godine, iste godine kada su Dubrovnik, Kotor i Perast katastrofalno stradali od Velikog zemljotresa, stradala je i Budva.

Budva je ostala u rukama Venecije do pada Venecijske republike 1797. godine. Potom su se smjenjivale austrijska vlast (1797–1806), rusko-crnogorska uprava (1806–1807) i francuska vlast (1807–1813), a zatim je Budva do 1918. bila pod Austrijom, odnosno Austro-Ugarskom. U austrijskom periodu dijelovi utvrđenja su prepravljeni. U 19. vijeku Budva je dala jedno veliko ime: Stefana Mitrova Ljubišu (1824–1878). Bio je pisac i popularan političar, predstavnik Boke prije Dalmatinskog sabora, u okviru Austrije.

Sa dvije strane, gradske utvrde su doslovno oplakane od mora. Pogled iz zraka otkriva harmoničan splet uskih ulica, mnogo slijepih ulica, i malih trgova, crkvenih kompleksa, vrtova, i uvijek-prisutnog naroda na ulicama. Budva je živahan grad, bogat ponudama, ali još bogatiji istorijom. Kada uđete u Stari grad kroz mala vrata na kopnenoj strani, ulazite u glavnu ulicu. Zatim ulazite u prostor koji je kulturni i istorijski spomenik!

Unutar zidova od 15. vijeka, sa nekoliko morskih i kopnenih vrata, nalaze se crkve Sv. Ivana (čiji počeci sežu u 7. vijek, obnovljena nakon zemljotresa 1667, sa zvonikom iz 1867), Sv. Save, Sv. Marije u Punti i Sv. Trojstva. Ispred samog Starog grada, nalaze se arheološki ostaci, gdje su pronađeni mnogi predmeti iz epohe Ilira, Grka i Rimljana.

Tvrđava ⁠Citadela prvi put se pominje 1425. godine i nalazi se na južnom dijelu Starog grada. Služila je za obranu Budve od mora. Unutar tvrđave su ostaci crkve Sv. Marije od Kastela (12–14. vijek), srušene pri prepravci tvrđave u 19. vijeku. Nakon katastrofalnog zemljotresa koji je pogodio Crnu Goru 1979. godine, ostaci rane kršćanske bazilike od početka 6. vijeka su otkriveni blizu tvrđave.

Budva je karakterisana izuzetno lijepim plažama. Ispred gradskih zidova je ekskluzivna plaža Ričardova glava. Zapadno od Starog grada leži pjeskovita plaža ⁠Mogren, koja je jedna od najljepših u Crnoj Gori; do nje vodi staza duga 350 metara od hotela Avala. Dugačka je oko 350 metara i podijeljena na dvije idilične uvale spojene tunelom kroz stijenu. Plaža je otvorena prema jugu: za južnog vjetra i jakih talasa staza nije bezbjedna, a ako je kapija na stazi zaključana ili su kupališta zatvorena, nemojte se kupati. Na Mogrenu se 27. jula 2026. utopio kupač dok su kupališta bila zatvorena zbog velikih talasa.

Prema istoku od grada, proteže se najduža i najčuvenija – plaža Slovenska, dugačka 1600 metara. Duga plaža od Bečića do Rafailovića, plaža Pržno, plaže Svetog Stefana i mnoge druge, uključujući dugačku plažu Jaz, zaslužuju pohvale.

Danas, možete ići svugdje iz Budve, kopnom i morem. Morem - do unutrašnjeg dijela Bokeljske buhte (do Herceg Novog, Perasta i Kotora), i kopnom do obližnjih manastira: Podlastva (po predanju iz 1350, prvi put pomenuta 1417. godine); Podostrog-Podmaine (ljetna rezidencija crnogorskih vladara, obnovljena 1630. godine, okružena zidovima i puškanicama, sa dvjema crkvama, i sa freskama iz 17. vijeka); manastir Duljevo izgrađen u 14. vijeku od srpskog cara Dušana; manastir Praskvica, po predanju osnovan 1050, a pouzdano pomenut 1413. godine, sa freskama iz 15. i 17. vijeka; manastir ⁠Reževići, koji je izgrađen od Stefana Prvog 1226. godine; Gradište (po predanju iz 12. vijeka, u izvorima od 1305. godine); Stanjevići, prvi put pomenuti 1714, a podignuti u prvoj polovini 18. vijeka, i mnoga druga svijeta mjesta mogu se lako i brzo dosegnuti iz Budve.

Većina ovih pravoslavnih manastira, od Lastve Grbaljske do Buljarice, udaljena je kratku vožnju od magistrale, ali do nekih, poput Duljeva i Stanjevića, vodi strm uzbrdni put.

Budva je moderan grad sa nekoliko uglednih galerija umetnosti, lokalnom TV i radio stanicom, muzejima, zanatskim radnjama i onima sa globalnim brendovima. Budva je glavnica crnogorskog turizma.