Most Đurđevića Tara: inženjersko čudo nad najdubljim kanjonom Evrope
Most Đurđevića Tara vjerovatno je najprepoznatljivija građevina u Crnoj Gori — betonski lučni most koji oduzima dah dok premošćava kanjon rijeke Tare na 172 metra iznad smaragdnozelene vode. Gradio ga je inženjer Mijat Trojanović između 1937. i 1940. godine, a taj most dug 365 metara bio je u vrijeme završetka najveći drumski betonski lučni most u Evropi. I danas je jedan od najspektakularnijih putnih prelaza na svijetu.
Slavu most ne duguje samo inženjerstvu nego i mjestu na kojem stoji. Kanjon rijeke Tare dubok je i do 1.300 metara, najdublji je u Evropi i drugi po dubini u svijetu, odmah iza Velikog kanjona u Arizoni. Rijeka koja ga je usjekla — Tara — poznata je kao „suza Evrope“ zbog izuzetne bistrine i ljepote. Zajedno, most i kanjon čine gotovo pozorišni prizor: vitka bijela luka mosta nad prazninom, pošumljene strane kanjona koje se strmo spuštaju do rijeke duboko dolje i vrhovi Durmitora u nacionalnom parku koji se dižu u pozadini.
Danas je most Đurđevića Tara jedno od najposjećenijih mjesta na sjeveru Crne Gore. Turiste privlače vidici, zip-lajn preko kanjona i to što odavde počinju neki od najljepših terena u zemlji za planinarenje i rafting. Ali i mimo samog mosta, ovaj kraj — na granici Nacionalnog parka Durmitor i kanjona rijeke Tare — nudi obilje prirodnih ljepota i avanturističkih sadržaja za one koji su spremni da istražuju dalje.
Kako doći
Most Đurđevića Tara nalazi se na magistrali između Žabljaka (grada koji je kapija Nacionalnog parka Durmitor) i Mojkovca, na sjeveru Crne Gore. Udaljen je oko 23 kilometra sjeveroistočno od Žabljaka i oko 50 kilometara sjeverozapadno od Mojkovca.
Od Žabljaka se do mosta stiže za 25-30 minuta dobro održavanim planinskim putem koji vijuga kroz durmitorski pejzaž. Put je asfaltiran i u dobrom stanju, ali ima mnogo krivina i uspona kroz šumovit teren. Iz pravca Mojkovca, sa istoka, vožnja traje oko 45 minuta putem koji se penje dolinom Tare.
Iz Podgorice, glavnog grada, do mosta se vozi oko 3 sata preko Nikšića i Šavnika, ili preko Kolašina i Mojkovca. Put preko Kolašina nešto je duži, ali se većim dijelom ide magistralom. Sa primorja (Budva ili Kotor) računajte na 4-5 sati vožnje kroz sve planinskiji i sve dramatičniji pejzaž.
Autobusi na liniji Podgorica-Žabljak saobraćaju nekoliko puta dnevno i usput prelaze preko mosta Đurđevića Tara. Sa Žabljaka do mosta možete taksijem, ili se priključiti nekom od brojnih organizovanih izleta koji obuhvataju obilazak mosta, zip-lajn i vidikovce nad kanjonom. Ljeti do mosta dolaze i turistički autobusi sa primorja, u sklopu jednodnevnih aranžmana.
Najbliži aerodromi su Podgorica (TGD), oko 170 kilometara južno, i Tivat (TIV), oko 200 kilometara obalnim putem. Bližeg aerodroma nema; ovo je duboka planina, a put je dio doživljaja.
Kada je najbolje doći
Most Đurđevića Tara i njegova okolina mogu se obići tokom cijele godine, ali se doživljaj bitno mijenja od sezone do sezone. Glavna turistička sezona traje od maja do oktobra, a najveća gužva je u julu i avgustu.
Kasno proljeće (maj-jun) vjerovatno je najljepše doba za dolazak. Tara je tada najpunija, nabujala od otopljenog snijega sa okolnih planina, a kanjon je najdramatičniji — voda ispod mosta je živo smaragdnozelena, a šume na stranama kanjona bujne i svježe. Livade oko Durmitora su tada u punom cvatu.
Ljeto (jul-avgust) donosi topao i dug dan i sve moguće aktivnosti — zip-lajn, rafting, planinarenje. Ali tada je i najveća gužva, jer grupe sa primorja pristižu tokom cijelog dana. Najbolje je doći rano ujutru (prije 10 časova) ili kasno popodne, kad turistički autobusi odu pa se mostu vrati nešto od njegovog prirodnog mira.
Jesen (septembar-oktobar) je izvanredna. Šume kanjona Tare poprime spektakularne nijanse zlatne, narandžaste i crvene, u paleti koja se može mjeriti sa bilo kojom jesenjom slikom u Evropi. Poslije sredine septembra gužve znatno popuste, a oštar planinski vazduh i niska svjetlost čine ovo odličnim periodom za fotografisanje.
Zima ovaj kraj pretvara u snježnu bajku. Most pod snijegom, uokviren bijelim vrhovima, prizor je koji se ne zaboravlja. Ipak, zimski uslovi umiju biti surovi — obilan snijeg, poledica i temperature ispod nule nijesu rijetkost. Put od Žabljaka ostaje otvoren, ali mogu biti potrebne zimske gume ili lanci. Zip-lajn i rafting zimi ne rade.
Šta vidjeti i šta raditi
Prošetajte preko mosta
Najjednostavniji, a ujedno i najsnažniji doživljaj jeste šetnja preko samog mosta Đurđevića Tara. Uz kolovoz ide pješačka staza, a laganim korakom prelaz traje desetak minuta. Sa sredine mosta pogled na Taru 172 metra niže izaziva vrtoglavicu i uzbuđenje — rijeka izgleda kao uska zelena traka, strane kanjona obrušavaju se u strmim šumovitim padinama, a razmjere pejzaža gotovo su neshvatljive. Most ima pet lukova, najveći raspona 116 metara, a izbliza su impresivni i inženjerski detalji. Informativne table na žabljačkoj strani mosta govore o njegovoj gradnji, o rušenju i kasnijoj obnovi u Drugom svjetskom ratu, kada je partizanski borac Lazar Jauković srušio središnji luk da neprijateljske snage ne bi prešle preko njega.
Zip-lajn preko kanjona
Zip-lajn (koji se ovdje reklamira kao „Tara zip-line“) polazi sa žabljačke strane mosta i nosi putnike sajlom dugom 350 metara preko kanjona, brzinom do 80 km/h, visoko iznad rijeke. Vožnja traje 30-60 sekundi i donosi nalet adrenalina kakav se u Crnoj Gori teško nalazi. Zip-lajn radi svakog dana tokom ljetnje sezone (najčešće od maja do oktobra), a cijena je oko 20-30 eura po vožnji. Sigurnosna oprema se dobija na licu mjesta i nije potrebno nikakvo iskustvo. Postoji i drugi, kraći zip-lajn za one koji žele da probaju bez prelaska cijelog kanjona. U julu i avgustu preporučuje se rezervacija unaprijed.
Vidikovci nad kanjonom Tare
Nekoliko vidikovaca u blizini mosta nudi različite poglede na kanjon i na sam most. Sa žabljačke strane staza vodi do vidikovaca iznad i ispod mosta, odakle fotografi mogu uhvatiti cio raspon na pozadini kanjona. Najviše se fotografiše iz ugla sa platforme malo ispod puta, na jugoistočnoj strani, gdje se vidi cio luk mosta i kanjon koji se pruža na obje strane. Za pogled odozdo, staze se strmo spuštaju kroz kanjon prema rijeci — neuređene su i neobilježene, traže dobru obuću i pomalo penjanja, ali otvaraju dramatičan pogled na most tačno odozdo.
Rafting Tarom
Tara je jedna od najboljih evropskih destinacija za rafting divljim vodama, a najpopularnija je dionica nizvodno od mosta, kroz najdublji dio kanjona. Rafting se obično organizuje od maja do oktobra, a najbolji brzaci su u maju i junu, kad je vodostaj najviši. Ponuda ide od poludnevnih izleta od osamnaestak kilometara do dvodnevnih avantura dužih od 80 kilometara, sa noćenjem na plažama uz rijeku. Brzaci treće i četvrte kategorije donose uzbuđenje i bez prethodnog iskustva (teži dio posla rade vodiči), a prizori — prolazak kroz srce najdubljeg kanjona u Evropi — nešto su posebno. Izlete organizuju brojne agencije sa Žabljaka i sa prilaznih tačaka duž kanjona. Poludnevni izlet košta 40-60 eura, a dvodnevna ekspedicija 100-150 eura.
Planinarenje u Nacionalnom parku Durmitor
Most Đurđevića Tara istočna je kapija Nacionalnog parka Durmitor, koji je na UNESCO-voj listi svjetske baštine i obuhvata neke od najljepših planinskih predjela na Balkanu. Sa Žabljaka brojne staze vode do ledničkih jezera, planinskih livada i vrhova. Najposjećenije je Crno jezero — tri kilometra hoda od Žabljaka kroz borovu šumu do prekrasnog ledničkog jezera pod stjenovitim durmitorskim vrhovima. Obilazak jezera u krug traje oko sat vremena. Za zahtjevniju jednodnevnu turu tu je uspon na Bobotov kuk (2.523 m), najviši durmitorski vrh: 7-8 sati u oba pravca od polazišta na Sedlu, uz nagradu u vidu pogleda na Crnu Goru i dalje.
Istorijski kontekst: Drugi svjetski rat i most
Most Đurđevića Tara ima dramatičnu ratnu istoriju koja svakoj posjeti daje dublji smisao. U decembru 1941. jugoslovenski partizani, povlačeći se pred italijanskom vojskom koja je nadirala, shvatili su da bi most neprijatelju omogućio da pređe kanjon i krene za njima u planine. Inženjer koji je učestvovao u gradnji mosta, Lazar Jauković, dobrovoljno se javio da sruši središnji luk. Uspješno je aktivirao eksploziv, presjekao most i zaustavio italijansko napredovanje. Jaukovića su Italijani kasnije uhvatili i strijeljali. Poslije rata most je obnovljen po izvornom projektu. Spomen-ploča na mostu odaje počast Jaukovićevoj žrtvi, a njegova priča postala je jedna od najpoznatijih priča o ratnom otporu u Crnoj Gori.
Biljni i životinjski svijet kanjona
Kanjon rijeke Tare žarište je biodiverziteta i zaštićen je u okviru UNESCO-ve svjetske baštine. Strane kanjona nose više vegetacijskih pojaseva, od žbunja pod mediteranskim uticajem u nižim djelovima do gustih bukovih i jelovih šuma na većim visinama. Među endemima je Pančićeva omorika (Picea omorika), rijetki četinar koji je opstao u svega nekoliko balkanskih kanjona. U samoj rijeci živi potočna pastrmka, a obale nastanjuje vidra. Na liticama kanjona gnijezde se ptice grabljivice, među njima suri orao i sivi soko. U šumi ima medvjeda, vukova, divljih svinja i mnogo sitnijih sisara, mada se rijetko viđaju zbog guste vegetacije.
Panoramska vožnja kroz kanjon
Za one kojima su draži točkovi nego planinarske cipele, put od mosta na sjeveroistok, prema Mojkovcu, prati gornji obod kanjona Tare i na više mjesta otvara spektakularne vidike. Vijuga kroz gustu šumu, prelazi manje pritoke Tare i prolazi kroz mala planinska sela. Nekoliko neuređenih vidikovaca uz put nudi poglede u kanjon koji se mogu mjeriti sa onim sa mosta. Vožnja od mosta do Mojkovca traje oko 45 minuta i može se spojiti sa obilaskom prašume Biogradska gora , oko 20 kilometara južno od Mojkovca.
Gdje odsjesti
Žabljak, najbliži grad, glavna je baza za smještaj u okolini mosta Đurđevića Tara. Ta mala planinska varoš (oko 2.000 stanovnika) razvila je solidnu turističku infrastrukturu, od modernih hotela do tradicionalnih planinskih konaka, apartmana i hostela.
Nekoliko hotela i privatnih kuća u samoj blizini mosta nudi prednost blizine, a par objekata gleda pravo na kanjon. Uglavnom su jednostavni, ali udobni, a glavni luksuz je pogled koji obara s nogu. Buđenje uz prizor kanjona u jutarnjoj svjetlosti vrijedi te rustične skromnosti.
Na Žabljaku su Hotel Soa i Hotel Žabljak pouzdan izbor srednje kategorije, dok brojni apartmani i bungalovi nude slobodu samostalnog kuvanja. Za boravak s više atmosfere, etno sela oko Žabljaka oživljavaju tradicionalnu planinsku arhitekturu uz savremenu udobnost — brvnare, kamena ognjišta i domaća kuhinja.
Kampovanje je u ovom kraju popularno, a nekoliko kampova radi u blizini Žabljaka i uz Taru. Divlje kampovanje toleriše se na određenim mjestima unutar Nacionalnog parka Durmitor, uz obavezu da se za sobom ne ostavlja trag. Kampovanje uz rijeku na dvodnevnim rafting turama, spavanje na šljunkovitim plažama pod zvijezdama u srcu kanjona, doživljaj je koji se pamti.
Oni sa tanjim budžetom naći će na Žabljaku hostele i jednostavne sobe od oko 15-20 eura po noći. U julu i avgustu rezervišite unaprijed, kad se grad napuni planinarima, rafterima i posjetiocima mosta.
Gdje jesti i šta je domaće
Kraj mosta je nekoliko restorana i kafea sa pogledom na kanjon. Nude standardnu crnogorsku ponudu — meso sa roštilja, salate, supe — po turističkim cijenama. Hrana je pristojna, ne i vrhunska, ali ambijent to izdašno nadoknađuje.
Žabljak ima sve bogatiju restoransku ponudu okrenutu izdašnoj durmitorskoj kuhinji. Kraj je čuven po jagnjetini sa planinskih pašnjaka bogatih majčinom dušicom, origanom i drugim travama. Jagnjetina ispod sača — sporo pečena u sudu prekrivenom metalnom kapom zatrpanom žarom — glavno je jelo i priprema se satima. Naručite je unaprijed ako možete, jer većini restorana treba najava da bi je spremili kako valja.
Među domaćim specijalitetima su i kačamak (jelo nalik palenti, od kukuruznog brašna, krompira i kajmaka), priganice (pržene lopte od tijesta koje se za doručak služe s medom ili džemom) i domaći suvi pršut sa sirom. Mliječni proizvodi ovdje su izuzetni — planinsko mlijeko, sir i kajmak imaju punoću ukusa koja govori o visinskim pašnjacima.
Pastrmka iz Tare još je jedan adut, služi se jednostavno, sa roštilja, uz limun i domaći krompir. Neki restorani kraj kanjona nude i jegulju i šarana iz rijeke, mada je pastrmka najčešći ulov.
Domaća rakija je posvuda, a lokalni specijaliteti su šljivovica i klekovača. Odličan je i crnogorski planinski med sa raznovrsnih durmitorskih livada — dobar suvenir.
Praktični savjeti
- Oko mosta ume da bude izuzetno gužve između 11 i 15 časova u julu i avgustu, kad stižu autobusi sa primorja. Dođite rano ujutru ili kasno popodne za mirniji doživljaj.
- Parkinga kraj mosta ima malo, s obje strane. Ljeti se naplaćuje parkiranje. Dođite ranije da biste našli bolje mjesto.
- Za zip-lajn obucite udobnu odjeću i obujte zatvorene cipele. Sitnice koje mogu ispasti (kape, naočare, telefoni) treba obezbijediti. Svu neophodnu sigurnosnu opremu daju organizatori.
- Ponesite nešto toplo i ljeti — kanjon je na 1.300 metara nadmorske visine i znatno je hladniji nego primorje, a vjetar na mostu ume da bude leden.
- Staze koje se spuštaju u kanjon ispod mosta strme su, neobilježene i mogu biti klizave. Krenite dolje samo ako se snalazite na neuređenom terenu i imate dobru obuću.
- Ako planirate rafting Tarom, u punoj sezoni rezervišite bar dan ranije. Za dvodnevne ture treba se javiti mnogo prije.
- Nacionalni park Durmitor naplaćuje ulaz (trenutno oko 3 eura po osobi dnevno). Obilazak samog mosta je besplatan, ali se ulaznica plaća ako nastavljate do Crnog jezera ili drugih sadržaja u parku.
- Signal mobilne telefonije postoji na mostu i na Žabljaku, ali zna da bude isprekidan u kanjonu i na planinskim stazama.
- Najbliža bolnica je u Pljevljima, oko 60 kilometara sjeverno. U težim slučajevima može biti potreban transport do Podgorice. Toplo se preporučuje putno osiguranje koje pokriva planinske aktivnosti.
Ideje za jednodnevne izlete
Most, Crno jezero i Žabljak: Klasičan durmitorski jednodnevni izlet. Počnite rano ujutru na mostu, pa se odvezite do Žabljaka i prošetajte do Crnog jezera. Popodne provedite na jezeru, obiđite Žabljak, a onda se vratite na most za zalazak sunca. Ukupno od mosta do Žabljaka i nazad: oko 50 kilometara.
Rafting avantura na Tari: Poludnevni rafting polazi sa mjesta za ulazak u vodu nedaleko od mosta i pokriva osamnaestak kilometara kanjona, sa uzbudljivim brzacima i prekrasnim prizorima. Poslije izlaska iz vode prevoz vas vraća na polaznu tačku. Rezervišite kod bilo koje od brojnih agencija na Žabljaku. Računajte na cio dan, uključujući prevoz i ručak uz rijeku.
Krug durmitorskih ledničkih jezera: U Nacionalnom parku Durmitor ima 18 ledničkih jezera, a nekoliko se može obići u jednodnevnoj turi sa Žabljaka. Krug Crno jezero — Zminje jezero — Ledena pećina čini raznovrsnu šetnju od 5-6 sati kroz neke od najljepših planinskih predjela na Balkanu. Staza je dobro obilježena i umjereno zahtjevna.
Prašuma Biogradska gora: Vozite od mosta na istok prema Mojkovcu, pa na jug do Nacionalnog parka Biogradska gora (oko sat i po). Taj park štiti jednu od posljednjih prašuma u Evropi, okupljenu oko ledničkog Biogradskog jezera. Šetnja u krug oko jezera pristupačna je svakome, bez obzira na kondiciju, i nudi sasvim drugačiji planinski doživljaj od dramatičnih kanjonskih pejzaža na Tari.
