Sjeverna Crna Gora

Crkvice

Četiri i po metra kiše godišnje na planini bez izvora — i grad bez krovova koji je Austrougarska ovdje podigla za sedam hiljada vojnika. Na visoravni oko njega ostalo je oko stotinu ljudi.

1.092 m nadmorske visine
Aerodrom TIV · 41 km
Garnizonski grad, 1882–1918.

Crkvice su gotovi napušteni grad visoko na planini Orjen iznad Bokokotorskog zaliva. Drže evropski rekord po godišnjoj količini padavina, sa preko 4.900 mm kiše godišnje. Nekada napredno naselje, danas je uglavnom grad duhova, koji privlači avanturističke planinare privučene njegovom sjetnom atmosferom i ekstremnom mikroklimom.

Potpuni vodič

Crkvice: najkišovitije mjesto Evrope na crnogorskoj planini Orjen

Crkvice su uglavnom napušteno naselje na padinama Orjena iznad Risna, koje drži evropski rekord svih vremena u padavinama od 8.069 mm (1937). Austrougarska meteorološka stanica, dramatičan kraški pejzaž i potpuna zabačenost čine ih jednom od najneobičnijih destinacija Crne Gore.

Pročitajte cjeloviti vodič kroz Crkvice

Kiša, stanica po stanica

Prosječne godišnje padavine oko Orjena i niz obalu

Crkvice dobijaju više od tri i po puta više kiše od Dubrovnika, i upola više od Risna — osam kilometara vazdušnom linijom i hiljadu metara niže. Godine 1937. kišomjer ovdje je zabilježio 8.036 mm.

Nizovi podataka po stanicama, tabelarno u en.wikipedia, Orjen (mm/godišnje); 1961–1984. za četiri crnogorske stanice, 1931–1960. za Trebinje i Dubrovnik

Visoravan se prazni

Stanovnici Krivošija, sedam sela na 114 km²

Visoravan koja nikome nije plaćala

Venecija, Beč i sultan uvrštavali su Krivošije unutar svojih granica. Od oko 1710. do 1882. nijedan od njih ovdje nije ubrao ni porez ni regruta. Širine su u razmjeri.

Od nivoa mora do najkišovitijeg sela u Evropi

Pet kilometara uz vodu, pa dvadeset šest uzbrdo

Nadmorske visine SRTM 30 m očitane u sedamnaest jednako udaljenih tačaka duž vožnje od 31,5 km, mjereno na mreži puteva OSM. Put napušta more na kružnom toku u Lipcima, 4,9 km zapadno od Risna, penje se 18,3 km magistralom M-8, spušta se na oko 630 m preko krša, pa posljednjih 8,2 km prelazi lokalnim putem. Čvor sela ovdje pokazuje 1.120 m; en.wikipedia za selo navodi 1.092 m, a leksikon Dinarsko gorje 940 m za mjesto kišomjera. Iznad Crkvica regionalni put do Orjenskog sedla, na 1.594 m, nije asfaltiran.

Crkvice: uporedite sve hotele

Pretražite hiljade hotela i apartmana sa aktuelnim cijenama.

Search hotels in Crkvice

Možemo zaraditi proviziju putem partnerskih linkova. To nam pomaže da zadržimo Montenegro.com besplatnim za putnike.

Crkvice: pronađite smještaj

Pretražite hotele, apartmane i pansione sa trenutnom dostupnošću.

Možemo zaraditi proviziju putem partnerskih linkova. To nam pomaže da zadržimo Montenegro.com besplatnim za putnike.

Pogledajte na Booking.com

Često postavljana pitanja o gradu Crkvice

Gdje se nalaze Crkvice?

Istražite takođe u regionu Sjeverna Crna Gora

Same Crkvice nemaju svoj red u popisu. Kotorski registar naselja broji Dragalj (46 ljudi u 2023) i Ledenice (13), a nikoga u Hanu, Knežlazu, Malovom Dolu, Unijerini ili Zvečavi — ali ni 2011. ni 2023. ne navodi Crkvice, a en.wikipedia selo opisuje kao „danas praktično nenaseljeno“.

Dinarsko gorje, Krivošije; podaci za 1953. i 2018. nalaze se i u en.wikipedia, Krivošije (2018. je procjena, ne popis)

Dinarsko gorje, Krivošije; en.wikipedia (Krivošije; Krivošijski ustanak; Fort Vrmac). Suverenitet na papiru mijenjao je ruke češće nego što pojas pokazuje — Venecija je pala 1797, Francuska je držala visoravan od 1807, Crna Gora od 1813, ponovo Austrija nakon Bečkog kongresa 1814 — ali slobodna teritorija koju ovi izvori nazivaju Kneževina Krivošije na terenu je nadživjela sve njih.

Crkvice su visoko na obronku Orjena, oko 940 m iznad Bokokotorskog zaliva. Prilaz je spor uspon uskim putevima kroz krečnjački predio iza Risna, a promjena u odnosu na primorje je nagla.

Zašto su Crkvice poznate?

Po vremenu. Drže evropski rekord po godišnjoj količini padavina, u prosjeku preko 4.900 mm godišnje, a u izuzetnim godinama i mnogo više — jedno od najkišovitijih naseljenih mjesta na kontinentu.

Zašto tu pada toliko kiše?

Topao i vlažan vazduh koji s Jadrana ide u unutrašnjost udara u orjenski zid i istovari sve što nosi. Zima donosi snijeg koji se mjeri u metrima, a nanosi su nekad sedmicama odsijecali naselje od obale.

Živi li neko tamo?

Tek nekoliko sezonskih stanovnika. Austrougarski inženjeri su krajem 19. vijeka probili vojni put preko ovih visova i sagradili kasarne, a uz njih je narasla i civilna zajednica. Ostale su kamene kuće bez krova, čatrnje i zarđali kosturi vojnih objekata.

Može li se posjetiti?

Dolazi se pješke. Crkvice su usputna tačka planinarima koji prelaze Orjen između grada iznad Kotora i viših vrhova, a ruševine su pamtljiva pauza u dugom danu — tihe, vlažne i nalik ničemu drugom u Crnoj Gori.

Šta treba ponijeti?

Vodu, hranu i toplu odjeću bez obzira na prognozu, jer sadržaja nema nikakvih. Od kasnog proljeća do rane jeseni je upotrebljiv period; van njega magla, kiša i snijeg mogu potpuno zatvoriti zaravan.

Ima li aerodrom u Crkvicama?

Ne — najbliži je aerodrom Tivat (TIV), 41 km putem.

Crkvice – Dragalj: koliko je kilometara?

11,6 km putem, oko 19 min vožnje.

Koliko je bezbjedno u Crkvicama?

Britansko Ministarstvo inostranih poslova (FCDO) nema upozorenje protiv putovanja u Crnu Goru; svoje smjernice je posljednji put revidiralo 13. avgusta 2026. To je njihova procjena države u cjelini, ne naša i ne ocjena o ovom gradu, pa je pročitajte sami prije puta. Broj za hitne slučajeve u Crnoj Gori je 112.

Crkvice u brojkama

4.927 mm
Padavine: 1.092 m
Nadmorska visina: 2
Tvrđava: 70 dana
Dani snijega: sopstveni generator
Struja: 41 km
Aerodrom

Niz podataka kišomjera Crkvice 1931–1990. i visine dvije tvrđave (Dinarsko gorje) · en.wikipedia (Crkvice; Orjen; Fort Kom) · RTCG o tablama FORT-NET · udaljenost putem izmjerena na mreži OSM

Gdje se nalazi Crkvice

Najbliža mjesta mjestu Crkvice, na svojim stvarnim položajima — Ljuta je udaljeno oko 14 km vazdušnom linijom.

Šematski prikaz. Položaji i udaljenosti mjereni su vazdušnom linijom, prema koordinatama koje imamo za svako mjesto; zbog planinskih puteva vožnja je duža. Podebljana linija označava obalu na dijelu koji prolazi kroz ovaj prikaz. Obala i Skadarsko jezero © OpenStreetMap contributors.

Koliko vremena treba za Crkvice?

Nekoliko sati

1Gore s obale: put za visoravan napušta more na kružnom toku u Lipcima, 4,9 km zapadno od Risna
2Ruševina pekare — pekara je zauzimala prizemlje, a sala s bioskopom sprat iznad
3Dvije velike od dvanaest cisterni: sačuvani zid dug oko 40 m i njegovi stubovi, na planini bez izvora
4Spomenik ustanicima iz 1869, otkriven ovdje 17. avgusta 1969.
5Staza od 500 metara do tvrđave Kom na 1.154 m — držala su je tri oficira i pedeset devet vojnika

Dva sata na stazi FORT-NET. Od više od 150 zgrada stoji još samo nekoliko velikih kostura, a ovdje gore ništa ne radi niti se išta prodaje: ponesite svoju vodu.

Cio dan

1Najprije Risan, zbog pet rimskih mozaika Rizinijuma, pa uspon
2Vojni grad pješke: pekara, cisterne, vježbalište, spomenik
3Kilometar zapadno od Koma do Stražnika na 1.225 m — kompaktni šestougaonik, nazvan po slojevitom krečnjaku u koji su usječene njegove serpentine
4Stražnik je bio jedina tvrđava u bokeljskom sistemu građena za dnevnu svjetlost, kroz prozore i zastakljeni otvor na krovu; pogled se pruža od Hercegovine preko Grahovskog polja do Lovćena
5Vojničko groblje, deset minuta hoda od logora, gdje leži 200 italijanskih zarobljenika iz godine gripa
6Nazad istim putem, ili dalje neasfaltiranim putem prema Orjenskom sedlu na 1.594 m

Cijeli dan napolju, i to uglavnom uzbrdo. Ozbiljno shvatite prognozu: ovo je najkišovitije naseljeno mjesto na kontinentu.

Gdje odsjesti — Crkvice

Risan

Najbolje za baza koju svi zapravo koriste — 1.899 stanovnika, hoteli i apartmani na zalivu, 31,5 km i 42 minuta ispod sela

Dragalj

Najbolje za najbliže selo u kojem popis još nekoga broji: 46 ljudi u 14 domaćinstava, 12,6 km preko krša

Herceg Novi

Najbolje za najbliži grad sa stvarnim izborom smještaja: 30 km, ali 66 minuta vožnje, većinom starim neasfaltiranim austrijskim putem preko visoravni

Ko posjećuje Crnu Goru

Udio noćenja stranih gostiju, 2025.

MONSTAT · 2025

U svjetskoj štampi

Crkvice dospijevaju u crnogorsku štampu na svakih nekoliko godina, obično kao ista priča ispričana iznova: najkišovitije mjesto u Evropi, s mrtvim gradom u sebi.

2014
Vijesti „Tvrđava Boka odolijeva vremenu“ — Siniša Luković o sistemu utvrđenja građenom između 1838. i 1914, čija se treća faza usredsredila na Krivošije. Logor na Crkvicama, piše on, primao je šest do sedam hiljada ljudi, s kuglanom, ski-stazom i sopstvenim generatorom. 31. avgust.
2017
Boka News Don Anton Belan o katoličkoj crkvi Uznesenja Marijina u logoru, sagrađenoj 1895. i rušenoj od oko 1955, s pismima iz 1956. o njenoj nestaloj oltarnoj ploči. 26. novembar.
2022
RTCG „Putovanje u prošlost: Vojni grad Crkvice“ — Ozren Zogović obilazi tematsku stazu FORT-NET tablu po tablu: cisterne, pekaru, dvije tvrđave, vojničko groblje. 30. oktobar.
2024
Vijesti Peti dan „Svi na Crkvice“, u organizaciji kotorske turističke organizacije i opštine, s vođenim šetnjama do Stražnika i Koma. 11. avgust.

Sva četiri teksta otvorena su na izvoru. Tekst RTCG-a najpotpuniji je prikaz logora u opticaju; peti, obavještenje o popravci puta koje su Vijesti objavile 10. septembra 2024, razlog je što je put Crkvice–Orjensko sedlo uopšte prohodan.

U međuvremenu — 1882

Godina kada je slobodnoj visoravni isteklo vrijeme

Krivošije, 1882: austrijska vlast ponovo je uspostavljena nakon drugog ustanka protiv regrutacije. Visoravan oko 170 godina nije priznavala ničiju vlast, nikome nije plaćala porez i ni u čijoj vojsci nije služila.
Crkvice — Beč odgovara gradom, a ne raspravom. Feldmaršal-lajtnant Stjepan baron Jovanović upravlja programom utvrđivanja širom Boke, a na bezvodnom kršu iznad Risna niče više od 150 zgrada: hotel, bolnica, pekara, bioskop, teniski tereni, kuglana, strelište i fudbalsko igralište s tribinama za hiljadu ljudi.
Fort Kom, 1882. i 1883: kasarna na tri nivoa ispod artiljerijske platforme, po tipskom projektu pukovnika Karla Wahlberga, s posadom od tri oficira i pedeset devet vojnika. Njen zadatak bili su putevi koji na visoravan vode sa sjevera i istoka.
Vienna and Berlin, 20. maj 1882: Njemačka, Austrougarska i Italija potpisuju Trojni savez. U martu je Srbija proglašena kraljevinom, a Robert Koch imenovao bacil tuberkuloze; u septembru je Edison iz Pearl Streeta osvijetlio kvadratnu milju donjeg Menhetna.

Glasovi

“Savijali su vratove gledajući u nebo — ljeti čekajući kišu da ih spasi od suše, zimi čekajući da prestane.”

Lokalna legenda

Zašto se visoravan zove Krivošije

“Iako je planina s mnogo padavina, Orjen je planina bez izvora.”

Tabla FORT-NET o vodi, prema RTCG-u

Otuda dvanaest cisterni za garnizon, dvije od njih velike, i voda za piće donošena odozdo ili topljena od snijega čuvanog u jamama.

Crkvice kroz godinu

janSveti Jovan — 20. januar — krsna slava krivošijskih bratstava, koja se slavi u kući, a ne na trgu, usred kišne sezone
avgSvi na Crkvice — Kotorska turistička organizacija donosi na visoravan dan vođenih šetnji do Koma i Stražnika, streličarstva i muzike; peto izdanje održano je u avgustu 2024. Avgust je ovdje često bez kiše od početka do kraja, a s njim vrhunac dostiže i opasnost od požara
novNajkišovitiji mjesec — Novembar u prosjeku donosi 714 mm na kišomjeru Crkvice — više od tri puta više od dubrovačkog novembra — a literatura o Orjenu bilježi kasnojesenje oluje koje za nekoliko dana spuste 2.000 mm

Klima na prvi pogled

Najbolje vrijeme: jun · jul · septembar

Koliko je daleko?

Mjesto	Putem	Vožnja
Dragalj	11,6 km	oko 19 min
Grahovo	15,4 km	oko 21 min
Morinj	25,5 km	oko 35 min
Lipci	26,5 km	oko 37 min
Kotor	48,1 km	oko 1 h 10 min
Budva	59,5 km	oko 1 h 22 min
Podgorica	111,4 km	oko 2 h 16 min

Rute označene sa ⛴ prelaze trajektom Kamenari–Lepetane. Udaljenosti putem izračunate na osnovu OpenStreetMap podataka, © OpenStreetMap contributors. Vremena vožnje su bez gužve i ne računaju ljetnji saobraćaj ni čekanje na trajektnoj rampi.