Mojkovac, Crna Gora: Kompletan vodič - Istorija, atrakcije i savjeti

Mojkovac, Crna Gora: Potpuni vodič kroz putovanja i istoriju

Pregled

Mojkovac je mali planinski grad smješten na nadmorskoj visini od 820 metara na sjeveroistoku Crne Gore, u podnožju planinskih masiva Bjelasice i Sinjajevine. Često nazivan „malom crnogorskom Švajcarskom”, ovaj istorijski gradić nalazi se na samom početku kanjona rijeke Tare i predstavlja kapiju ka nekima od najveličanstvenijih prirodnih pejzaža Crne Gore [1][2]. Grad leži između opština Kolašin i Žabljak, što ga čini idealnom polaznom tačkom za istraživanje sjevernog dijela države.

Opština ima oko 10.000 stanovnika i prostire se na površini od 367 kvadratnih kilometara. Najveće prirodno bogatstvo Mojkovca jeste prelijepa rijeka Tara, koju pjesnici nazivaju „Suzom Evrope” – najduža rijeka u Crnoj Gori dužine 150 km, sa čistom i pitkom vodom duž čitavog svog toka [3][4].

Istorija

Srednjovjekovni period i rudnik srebra Brskovo

Istorija mojkovačkog kraja duboko je povezana sa srednjovjekovnim rudarskim naseljem Brskovo, koje se nalazi svega 6 km od današnjeg Mojkovca. Rudarska djelatnost u Brskovu prvi put je zabilježena u trinaestom vijeku, a vađenje srebra započelo je 1270. godine [5][6]. Brskovo se prvi put pominje između 1219. i 1228. godine u trgovačkoj povelji Stefana Prvovjenčanog upućenoj Dubrovačkoj Republici.

U svom zlatnom dobu, u vrijeme srpskog kralja Stefana Uroša I, Brskovo je postalo najveći rudnik srebra na Balkanu. Kralj Uroš je 1254. godine doveo saksonske rudare koji su donijeli napredna rudarska znanja i odigrali veliku ulogu u razvoju srednjovjekovnog rudarstva [7]. Manje rudarenje srebra obuhvatalo je i kovnicu novca koja je kovala novčiće zvane „Grossi de Brescova”. Tokom tog prosperitetnog razdoblja u Brskovu je postojala carinarnica, a vijek kasnije i konzulat Dubrovnika [8].

Na čitavoj unutrašnjoj teritoriji današnje Crne Gore, Brskovo je bilo jedini trgovački centar čiji se značaj mogao mjeriti sa primorskim gradovima. Naselje su redovno posjećivali trgovci iz Kotora i Dubrovnika, a svoj vrhunac dostiglo je tokom osamdesetih godina 13. vijeka [9]. Grad je imao Bogorodičinu crkvu kojom su upravljali dominikanci iz Dubrovnika i bio je živo trgovačko središte.

Osmanski period

Od 1350. godine nadalje, Brskovo je počelo potpuno da propada. U periodu 1398–1399. godine Turci su zauzeli Brskovo, a prema dubrovačkim izvorima, do 1433. godine bilo je napušteno mjesto [10][11]. Godine 1477. mojkovački kraj pripojen je Hercegovačkom sandžaku, a kasnije je tokom osmanskog perioda često mijenjao svoju upravnu pripadnost [12].

Kraj je vjekovima ostao pod osmanskom vlašću. U oslobodilačkim ratovima 1876–1878. godine lijeva obala Tare oslobođena je od turske vlasti. Granica između Crne Gore i Osmanskog carstva, priznata Berlinskim ugovorom, bila je rijeka Tara. Takvo stanje ostalo je sve do Prvog balkanskog rata 1912. godine, kada je čitav mojkovački kraj oslobođen i pripojen crnogorskoj državi [13].

Mojkovačka bitka (6–7. januar 1916)

Mojkovačka bitka najpoznatiji je istorijski događaj vezan za ovaj grad i predstavlja jedno od najponosnijih vojnih dostignuća Crne Gore. Ova bitka iz Prvog svjetskog rata vođena je između 6. i 7. januara 1916. godine (na pravoslavni Božić, poznatom i kao „Krvavi Božić”) kod Mojkovca, između vojski Austro-Ugarske i Kraljevine Crne Gore [14][15].

Tokom zime 1915. godine, crnogorska vojska tri mjeseca se borila protiv austrougarske vojske u Srbiji. U januaru 1916. dobila je naredbu da zaštiti povlačenje srpske kraljevske vojske ka Krfu u Grčkoj preko Albanije [16]. Pod vođstvom serdara (vojvode) Janka Vukotića, sa Krstom Popovićem kao zamjenikom komandanta, oko 6.500 crnogorskih vojnika branilo je ključne položaje oko Mojkovca od austrougarskih snaga od oko 20.000 ljudi potpomognutih artiljerijom [17][18].

Uprkos surovim zimskim uslovima i brojčanoj nadmoći neprijatelja većoj od 3 prema 1, Crnogorci su odbili ponovljene juriše i nanijeli teške gubitke osvajačima. Procjenjuje se da je bilo oko 2.000 austrougarskih mrtvih i ranjenih, dok su crnogorski gubici bili manji [19]. Bitka se završila odlučujućom crnogorskom pobjedom, iako je do 25. januara čitava crnogorska vojska položila oružje [20].

Ipak, ova taktička pobjeda ostvarila je svoj strateški cilj: usporila je austrougarsko napredovanje, spriječivši presretanje ostataka srpske vojske koja se povlačila, evakuišući se kroz crnogorsku teritoriju ka albanskoj obali [21]. Ovaj herojski otpor omogućio je srpskim snagama da se dokopaju sigurnosti i naposljetku da se pregrupišu, nastavljajući svoju borbu u ratu.

Savremeno doba

U savremenom periodu, rudarska istraživanja u Brskovu ponovo su pokrenuta 1950. godine, sa obnovom proizvodnje 1976. godine, koja je trajala sve do 1991. godine [22]. Danas lokalitet razvija kompanija Tara Resources kao rudnik cinka, olova i bakra [23]. Od dvijehiljaditih godina nadalje, privreda Mojkovca naglasak stavlja na diversifikaciju usmjerenu na usluge, posebno na zimski turizam putem ski-objekata na planini Bjelasici [24].

Glavne atrakcije

Istorijski lokaliteti

Spomenik Mojkovačkoj bici Nadomak Mojkovca uzdiže se spomenik posvećen palim herojima Mojkovačke bitke iz 1916. godine [25]. Ovaj spomenik odaje počast žrtvi crnogorskih vojnika koji su se hrabro borili protiv nadmoćnijeg neprijatelja.

Spomenik Janku Vukotiću Spomenik vojvodi Janku Vukotiću (1866–1927), koji je predvodio crnogorsku vojsku do pobjede u Mojkovačkoj bici, prelijepo je postavljen na glavnom trgu u Mojkovcu [26][27]. Ovaj spomenik komandantu Crnogorske sandžačke vojske u Prvom svjetskom ratu djelo je vajara Svetomira i Svetozara Radovića. Vukotić je obavljao dužnost predsjednika vlade Crne Gore od maja 1913. do jula 1915. godine i bio je načelnik štaba crnogorske vojske tokom Prvog svjetskog rata [28].

Arheološki lokalitet Brskovo Smješten 6 km od Mojkovca, istorijska iskopavanja Brskova obuhvataju ruševine srednjovjekovne kovnice novca (13. vijek) i ostatke nekadašnjeg najznačajnijeg rudnika srebra na Balkanu [29][30]. Posjetioci koji se zanimaju za istorijske vrijednosti mogu istražiti ovaj fascinantni lokalitet koji pruža uvid u srednjovjekovni trgovački prosperitet Crne Gore.

Manastir Morača Osnovan 1252. godine od strane Stefana Vukanovića iz srpske dinastije Nemanjića, manastir Morača jedan je od najznačajnijih vjerskih i kulturnih spomenika Crne Gore [31][32]. Stefan Vukanović, unuk Stefana Nemanje (oca srpske državnosti), osnovao je manastir vjerovatno na svojoj zemlji [33].

Glavna bogomolja (katolikon) jeste velika jednobrodna crkva izgrađena u raškom stilu, posvećena Uspenju Presvete Bogorodice, sa manjom kapelom posvećenom Svetom Nikoli [34]. Najpoznatiji među freskama jeste ciklus iz 13. vijeka posvećen proroku Iliji, jedno od najvažnijih djela srpske srednjovjekovne umjetnosti [35]. Iako su je Osmanlije prvi put spalili 1505. godine, sačuvan je značajan dio izvornih fresaka iz 13. vijeka, koje predstavljaju izvanredne primjere srednjovjekovne balkanske umjetnosti [36][37].

Tokom mnogih godina, manastir je igrao važnu ulogu kao kulturni, duhovni i obrazovni centar, kao i središte otpora Osmanskom carstvu [38].

Crkva Svetog Arhangela Mihaila Izgrađena krajem 19. vijeka, ova crkva još je jedna važna hrišćanska bogomolja u kraju dostupna iz Mojkovca [39].

Manastir Svetog Đorđa Nastao u 16. vijeku, ovaj manastir predstavlja još jedno značajno vjersko mjesto u blizini Mojkovca [40].

Prirodne atrakcije

Nacionalni park Biogradska gora Jedan od pet nacionalnih parkova Crne Gore i za koji se vjeruje da je najstariji (sa istorijom koja počinje 1878. godine), Biogradska gora nalazi se u planinama Bjelasice, između rijeka Tare i Lima [41][42]. Park se prostire na 54 kvadratna kilometra i obuhvata jednu od posljednje tri prašume u Evropi [43].

Ulaz u park nalazi se uz put od Mojkovca ka Kolašinu, na otprilike 5 km od Mojkovca i 17 km od Kolašina [44][45]. Mojkovac je udaljen 11,5 kilometara i 20 minuta vožnje od parka, što ga čini pogodnom polaznom tačkom za posjetioce [46].

Biogradsko jezero predstavlja srce parka, okruženo netaknutom šumom sa drvećem starijim od 500 godina. Park nudi aktivnosti poput pješačenja, biciklizma i pecanja [47]. Da bi stigli do parka, posjetioci mogu uzeti lokalni autobus iz Mojkovca i zamoliti da ih se ostavi na skretanju za Nacionalni park Biogradska gora – odatle je oko sat vremena hoda (5 km) od glavnog puta do jezera [48]. Taksiji i privatna vozila iz Mojkovca takođe su lako dostupni [49].

Kanjon rijeke Tare Kanjon Tare najdublji je kanjon u Evropi, dostižući 1.300 metara u svojoj najvećoj dubini, i drugi po dubini u svijetu, odmah iza Velikog kanjona [50][51]. UNESCO je prepoznao značaj ovog ekosistema uvrstivši kanjon u sastav Nacionalnog parka Durmitor, lokaliteta svjetske baštine [52]. Rijeka Tara duga je 150 km, sa čistom, pitkom vodom duž čitavog svog toka [53].

Smješten na razmeđu Mojkovca, Pljevalja i Žabljaka u Nacionalnom parku Durmitor, kanjon nudi spektakularne pejzaže i aktivnosti na otvorenom svjetske klase [54]. Mojkovac je smješten upravo na samom početku kanjona rijeke Tare [55].

Zabojsko jezero Zabojsko jezero, poznato kao „Planinsko oko Sinjajevine”, nalazi se na sjeveroistočnim padinama planine Sinjajevine na nadmorskoj visini od 1.477 metara [56][57]. To je treće najdublje jezero u Crnoj Gori, sa dubinom od 19 metara [58]. Jezero je dugo 265 metara (u pravcu zapad–istok) i široko 165 metara, sa površinom od 27.600 kvadratnih metara [59].

Okruženo gustom četinarskom i bukovom šumom, Zabojsko jezero pruža mir i izuzetnu prirodnu ljepotu [60]. Voda je bistra, čista i providna do dubine od 8 metara, sa ljetnom temperaturom od 16°C [61]. Jezero je stanište pastrmke i strogo je zaštićeno u okviru Nacionalnog parka Durmitor [62]. Posjetioci mogu prošetati oko čitavog jezera kratkom i lakom stazom [63].

Planinski plato Sinjajevine Sinjajevina je najprostranija planina u Crnoj Gori, zauzimajući površinu od preko 60 kvadratnih kilometara i mjereći 35 do 40 km u dužinu i 10 do 15 km u širinu [64][65]. Veći dio Sinjajevine zapravo je valoviti plato sa jednoličnim pejzažem kraških vrtača, polja i travnatih uzvišenja, sa prosječnom visinom od 1.600 do 1.700 metara [66].

Sinjajevina posjeduje najveći pašnjački pojas u Crnoj Gori i izgrađena je uglavnom od trijaskih i jurskih krečnjaka i dolomita [67]. Planinu okružuju moćni riječni kanjoni, sa Moračom koja teče na jugu i Tarom koja okružuje područje sa istočne i sjeverne strane [68]. Uspon na vrh Sinjajevine (2.277 m) obično počinje iz centra Mojkovca [69].

Šuma crnog bora Jedan od najznačajnijih i najljepših šumskih pejzaža u Crnoj Gori, šuma crnog bora nalazi se u dolini kanjona rijeke Tare i pruža jedinstveni doživljaj prirode [70].

Most Đurđevića Tara Izgrađen između 1937. i 1940. godine, most Đurđevića Tara značajan je inženjerski spomenik koji je projektovao inženjer Mijat Trojanović, a uzdiže se 172 metra iznad rijeke Tare [71][72]. To je jedno od najboljih mjesta za posmatranje kanjona Tare i postao je prepoznatljivi simbol prirodne ljepote Crne Gore.

Aktivnosti i avanture

Rafting

Rafting na rijeci Tari jedna je od najpopularnijih atrakcija na sjeveru Crne Gore, pri čemu Mojkovac služi kao polazna tačka [73][74]. Tara je jedna od tri najatraktivnije rafting-rijeke na svijetu [75]. Jednodnevna ruta od Brštanovice do Šćepan Polja duga je 18 kilometara i traje oko 2 do 3 sata [76].

Rafting-sezona traje od aprila do oktobra, pri čemu je rana sezona rezervisana za iskusne avanturiste, dok porodice sa djecom mogu uživati u Tari tokom ljetnih mjeseci [77]. Profesionalni organizatori aktivnosti na otvorenom u Mojkovcu nude rafting, kao i doživljaje kajakaštva i kanjoninga [78].

Zip-lajn

Zip-lajn na mostu Đurđevića Tara pruža nezaboravan doživljaj, jer se leti na visini od skoro 150 metara (tačnije 172 metra) iznad strmog kanjonskog grotla [79][80]. TARASPORT nudi najduži zip-lajn u Evropi, sa dužinom sajle od 1.200 metara [81]. Ekstremni zip-lajn dug je nešto više od 1 km i leti preko kanjona brzinama do 120 km/h [82].

Tara ima dva zip-lajna: žuti (824 m) i zeleni (1.050 m) [83]. Sam spust zip-lajnom traje oko 3 minuta i može se ponoviti više puta uz dodatnu naplatu [84].

Mušičarenje

Mušičarenje ima dugu istoriju na rijeci Tari, posebno u području u blizini Mojkovca, koje je uzorno mjesto za ovaj sport [85]. Rijeka Tara prva je rijeka za mušičarenje u Crnoj Gori, bogata ribom, prije svega lipljenom i pastrmkom [86][87].

Zona za mušičarenje proteže se na 8 km, pri čemu uzvodna granica prolazi neposredno pored Nacionalnog parka Biogradska gora [88]. Nizvodna zona se proteže do Mojkovca [89]. Mušičarenje je dozvoljeno isključivo po principu „uhvati i pusti”, a ovaj dio rijeke Tare namijenjen je isključivo mušičarenju u skladu sa propisima o hvatanju i puštanju [90][91].

Pješačenje i planinarenje

Teren oko Mojkovca idealan je za pješačenje, sa stazama koje vode kroz planinski plato Sinjajevine, planinski masiv Bjelasice i Nacionalni park Biogradska gora [92][93]. Sinjajevina (2.277 m) nudi izvrsne avanture pješačenja i planinarenja sa lako dostupnim rutama iz Mojkovca [94].

Alpinisti iz čitavog svijeta dolaze da osvoje vrhove planina Bjelasice i Sinjajevine [95]. Kroz područje prolazi i pješačka transverzala Via Dinarica, pri čemu 14. dan rute povezuje Mojkovac sa seoskim domaćinstvima na Sinjajevini [96].

Brdski biciklizam

Opština Mojkovac skriveni je dragulj za ljubitelje brdskog biciklizma, koja nudi uzbudljive MTB staze prilagođene svim nivoima vještine [97][98]. Region je ugniježđen među veličanstvenim planinama i bujnim šumama, pružajući raznovrstan teren savršen za brdski biciklizam [99].

Popularne staze obuhvataju: - Staza Vilusi: Poznata po svojim tehničkim dionicama i zadivljujućim pogledima na planine [100] - Ruta Kolašin–Mojkovac: Slikovita ruta kroz šarmantna sela i netaknute pejzaže [101] - Petlja oko sela Lipovo: Savršena za početnike na blagim padinama [102]

Biciklistička ruta dužine 300 kilometara predstavlja čaroban istok Crne Gore, omeđen planinom Bjelasicom i gradom Mojkovcem na sjeverozapadu [103]. Teren oko Sinjajevine posebno je idealan za brdski biciklizam [104].

Skijanje i zimski sportovi

Planina Bjelasica, koja pokriva veliki dio opštine Mojkovac, prava je raskoš prirodne ljepote zimi [105]. U očima skijaša, njena prostranstva predstavljaju izazov za skijanje na neravnom terenu, kao i za hodanje na krpljama [106].

Od dvijehiljaditih godina nadalje, privreda Mojkovca naglasak stavlja na zimski turizam putem ski-objekata na planini Bjelasici [107]. Budući planovi razvoja predviđaju ukupno 224 kilometra ski-staza na Bjelasici, koje će opsluživati 52 ski-lifta [108].

Krplje se mogu iznajmiti u posjetilačkim centrima nacionalnih parkova Durmitor i Prokletije, raznim ski-centrima i u mojkovačkoj lokalnoj turističkoj organizaciji [109]. U zimskim mjesecima, Sinjajevina takođe pruža mogućnosti za dugotrajne skijaške avanture [110].

Paraglajding

Vremenski uslovi u Mojkovcu pogoduju paraglajding letovima tokom čitave godine [111]. Mojkovac, okružen planinama, ima idealne uslove za sve vrste vjetrova [112]. Klub „Feniks” iz Mojkovca organizovao je paraglajding takmičenja, uključujući pojedinačna međuopštinska prvenstva na kojima su učestvovali letači iz raznih crnogorskih klubova [113]. Svako ko želi da isproba ovaj vid aktivnog odmora to može učiniti uz pomoć profesionalnih paraglajdera u tandem letovima [114].

Ostale aktivnosti

Jahanje konja kroz kanjon Tare i okolna područja [115]
Kvad ture koje organizuju profesionalni organizatori aktivnosti na otvorenom [116]
Aktivnosti na plaži duž rijeke Tare sa besplatnim ulazom i uslugama spasilaca [117]
Biciklističke ture kroz slikovite rute u Nacionalnom parku Durmitor [118]

Praktične informacije

Najbolje vrijeme za posjetu

Proljeće (april–maj) i jesen (septembar–oktobar) idealni su za pješačenje i istraživanje nacionalnih parkova [119]. Rafting-sezona na rijeci Tari traje od aprila do oktobra [120]. Ljetni mjeseci savršeni su za porodice sa djecom da uživaju u raftingu i riječnim aktivnostima [121]. Zima nudi izvrsne mogućnosti za skijanje i hodanje na krpljama na planinama Bjelasici i Sinjajevini [122].

Za putnike koji vode računa o budžetu, period od septembra do novembra obično nudi najniže cijene hotela [123].

Kako stići

Mojkovac se nalazi na sjeveroistoku Crne Gore i do njega se lako može stići:

Automobilom ili autobusom: Iz Nikšića i Podgorice glavnim putevima [124]
Vozom: Željeznička pruga povezuje Mojkovac sa Kolašinom i drugim gradovima. Voz se zaustavlja na stanici Mojkovac, iako se ne zaustavlja na ulazu u Nacionalni park Biogradska gora [125]

Grad je strateški smješten između Kolašina (udaljenog otprilike 20 km) i Žabljaka, što ga čini izvrsnom polaznom tačkom za istraživanje sjevernog regiona.

Turističke usluge

TripAdvisor sadrži 342 recenzije mojkovačkih hotela, atrakcija i restorana [126]. Profesionalni organizatori aktivnosti na otvorenom u gradu nude sveobuhvatne usluge, uključujući: - Rafting ekspedicije - Kajakaštvo i kanjoning - Kvad ture - Organizaciju zip-lajna - Vodiče za mušičarenje - Iznajmljivanje bicikala i ture brdskog biciklizma - Tandem letove paraglajdinga

Lokalna turistička organizacija u Mojkovcu pruža informacije i može pomoći oko organizovanja aktivnosti i smještaja [127].

Zašto posjetiti Mojkovac

Mojkovac nudi jedinstvenu kombinaciju bogatog istorijskog nasljeđa, netaknute prirodne ljepote i avantura na otvorenom svjetske klase. Za razliku od turistom prepunih primorskih destinacija, Mojkovac pruža autentičan planinski doživljaj u kojem posjetioci mogu istražiti najdublji kanjon Evrope, plivati raftom niz jednu od najljepših rijeka kontinenta, prošetati kroz prašume i stati na mjesto herojske bitke iz Prvog svjetskog rata.

Grad služi kao savršena polazna tačka za istraživanje više nacionalnih parkova, bavljenje adrenalinskim sportovima poput zip-lajna i raftinga, ili jednostavno uživanje u spokoju planinskih jezera i šuma. Bilo da ste ljubitelj istorije zainteresovan za srednjovjekovno rudarstvo i nasljeđe Prvog svjetskog rata, tragalac za avanturom u potrazi za raftingom i paraglajdingom, ili ljubitelj prirode koji želi istražiti netaknutu divljinu, Mojkovac pruža nezaboravan crnogorski planinski doživljaj.