Kad prvi put ugledate Bokokotorski zaliv odozgo -- možda sa serpentinastog puta koji se spušta od granice s Hrvatskom, ili kroz prozor aviona koji se naginje prema aerodromu u Tivtu -- reakcija je uvijek ista: nevjerica da nešto ovako dramatično postoji u Evropi, a da nije nadaleko poznato. Duboko plava morska struja siječe se 28 kilometara u kopno kroz strme krečnjačke planine koje se uzdižu preko 1.000 metara pravo iz mora, pored srednjovjekovnih gradova s krovovima od terakote, sićušnih ostrva okrunjenih crkvama i ribarskih sela u kojima se mreže još uvijek suše na kamenim zidovima. Bokokotorski zaliv, poznat kao Boka Kotorska, često se naziva najjužnijim fjordom Evrope. Ta odrednica nije sasvim tačna -- geolozi ga klasifikuju kao potopljeni riječni kanjon, koji je izduben riječnim sistemom, a potom ga je preplavilo more koje se podizalo, a ne lednik -- ali vizuelno poređenje sa skandinavskim fjordovima je neodoljivo, a stvarnost je možda i ljepša. Ovo je jedna od najveličanstvenijih prirodnih luka na svijetu, koja oblikuje civilizacije, nadahnjuje umjetnike i pruža utočište pomorcima već više od dva milenijuma.
Ovaj sveobuhvatni vodič pokriva sve što vam je potrebno da isplanirate posjetu Boki Kotorskoj: svaki grad u kojem vrijedi zastati, najbolje aktivnosti na vodi i van nje, praktičnu logistiku uključujući čuveni trajekt Kamenari, sezonske manifestacije, lokacije za fotografisanje i gdje da se smjestite zavisno od svog stila putovanja.
Upoznavanje zaliva: geografija i raspored
Bokokotorski zaliv nije jedinstvena vodena površina, već niz od četiri međusobno povezana zaliva, od kojih svaki ima svoj karakter i naselja. Zajedno čine najveću prirodnu luku na istočnom Jadranu, dosežući dubine i do 60 metara i prekrivajući oko 87 kvadratnih kilometara vodene površine.
Četiri unutrašnja zaliva
Hercegnovski zaliv (Topaljski zaliv) je najspoljašnji dio, otvoren prema Jadranskom moru kroz tjesnac Verige. Grad Herceg Novi dominira njegovom sjevernom obalom, dok poluostrvo Luštica čini južnu granicu. Ovaj zaliv prima najviše uticaja otvorenog mora, zbog čega su mu vode nešto hladnije i čistije nego u unutrašnjim dijelovima.
Tivatski zaliv (Tivatski zaliv) nalazi se na jugoistoku, odvojen od Hercegnovskog zaliva uskim prolazom Verige -- riječ "verige" znači "lanci", što je referenca na odbrambene lance koji su nekada bili razapeti preko ovog 300 metara širokog tjesnaca kako bi spriječili neprijateljske brodove. Tivat, sa svojim aerodromom i blistavom marinom Porto Montenegro, zauzima istočnu obalu.
Risanski zaliv (Risanski zaliv) prostire se ka sjeveroistoku i najmirniji je i najmanje posjećen od sva četiri. Drevni grad Risan, osnovan kao grčka kolonija u 3. vijeku prije nove ere, smješten je na njegovom dnu. Voda je ovdje najmirnija, gotovo poput jezera u danima bez vjetra.
Kotorski zaliv (Kotorski zaliv) je najunutrašnjiji i najpoznatiji dio, koji se dramatično sužava približavajući se srednjovjekovnom utvrđenom gradu Kotoru, uglavljenom u kut gdje se planine sastaju s morem. Perast, sa svoja dva ostrvska hrama, čuva ulaz u ovaj najunutrašnjiji zaliv.
Cijeli zaliv okružen je planinama koje dosežu 1.894 metara (planina Orjen iznad Herceg Novog) i 1.749 metara (planina Lovćen iznad Kotora), stvarajući mikroklimu koja je primjetno toplija i vlažnija od otvorene obale.
Vožnja kroz zaliv: obalni krug
Vožnja kroz cijeli krug Bokokotorskog zaliva jedno je od velikih evropskih putnih iskustava, putovanje od približno 80 kilometara koje bez zaustavljanja traje 2 do 3 sata -- iako ćete htjeti da se zaustavljate neprestano. Put se gotovo cijelom dužinom drži uz vodenu liniju, prolazeći kroz gradove, pored kamenih zidova i ispod ruševina tvrđava. Na pojedinim mjestima put se sužava na jedva jednu traku, stiješnjen između drevnih građevina i vode.
Pregled rute
Polazeći iz Kotora i vozeći u smjeru suprotnom od kazaljke na satu, prolazite kroz Prčanj (raskošne palate pomorskih kapetana), Stoliv (sićušni zaselak, strma pješačka staza do crkve iznad), Lepetane (južni trajektni terminal), a zatim oko južne obale zaliva pored sela do Tivta. Iz Tivta put se nastavlja do tjesnaca Verige, pored skretanja za poluostrvo Luštica, i stiže do Herceg Novog. Iz Herceg Novog put prati sjevernu obalu pored Bijele (grad brodogradilišta), Kamenara (sjeverni trajektni terminal) i vijuga duž dramatične dionice između Risna i Perasta, jednog od najfotografisanijih dijelova puta u zemlji, prije nego što se ponovo spusti u Kotor.
Trajekt Kamenari-Lepetane
Ovaj mali trajekt za automobile jedna je od najkorisnijih prečica u putovanjima po Crnoj Gori. Umjesto da vozite čitavom rutom od 45 minuta oko najunutrašnjijeg dijela zaliva, trajekt prelazi uski tjesnac Verige za svega 5 minuta, povezujući Kamenare na sjevernoj obali s Lepetanima na južnoj obali.
- Cijena: EUR 4.50 po automobilu (putnici uključeni), EUR 1 za pješake, EUR 2 za motocikle
- Raspored: Radi 24 sata dnevno, 7 dana u sedmici, s polascima svakih 10 do 15 minuta
- Vrijeme prelaska: Približno 5 minuta
- Savjet: U jeku ljeta (jul-avgust), redovi vikendom poslijepodne mogu dostići 30 do 45 minuta. Rani jutarnji ili kasni večernji prelasci nemaju čekanja.
Trajekt pruža i jednu od najboljih prilika za fotografiju u zalivu: sa sredine tjesnaca dobijate savršen pogled prema unutra, ka Perastu i ostrvima, s planinama koje uokviruju obje strane.
Vodič grad po grad
Herceg Novi: grad-kapija
Herceg Novi (oko 13.000 stanovnika) smješten je na ulazu u zaliv, razliven niz strme padine od svojih tvrđava do obale. Osnovao ga je 1382. godine bosanski kralj Tvrtko I, a grad je prelazio iz ruke u ruku između osmanskih, mletačkih, španskih, francuskih, austrijskih i drugih vladara -- a svaki je ostavio arhitektonske tragove zbog kojih je Herceg Novi jedan od najraznolikijih gradova u Crnoj Gori.
Forte Mare je primorska tvrđava u luci, izvorno sagrađena u 14. vijeku. Ulaz košta EUR 2, a pogledi sa bedema u zalazak sunca su veličanstveni. Ljeti dvorište tvrđave ugošćava koncerte i filmske projekcije.
Kanli Kula ("Krvava kula") nadvija se nad starim gradom. Ova impozantna tvrđava iz osmanskog doba nekada je bila zatvor; danas je njena unutrašnjost pretvorena u amfiteatar na otvorenom s 1.000 mjesta, koji ugošćava Filmski festival Herceg Novi i ljetnje koncerte. Ulaz je EUR 2 kada nema zakazanih događaja.
Manastir Savina duhovno je srce grada, srpski pravoslavni manastirski kompleks koji datira iz 11. vijeka (sa sadašnjom Velikom crkvom sagrađenom 1777-99). Manastirska riznica sadrži izvanrednu zbirku ikona, od kojih neke datiraju iz 14. vijeka. Ulaz je besplatan, ali se zahtijeva se skromna odjeća. Manastir se nalazi u mirisnom vrtu mediteranskih borova i palmi, a šetnja iz centra grada traje oko 15 minuta zasjenjenom stazom.
Šetalište Pet Danica proteže se 7 kilometara duž obale, povezujući Herceg Novi s predgrađem Igalo. Ovo je jedno od najljepših šetališta na Jadranu -- zasjenjeno palmama, oleandrima i suptropskim biljem, prolazi pored plaža, kafića i platformi za kupanje. Cijela šetnja traje oko 90 minuta laganim korakom.
Izlet u Plavu špilju: Brodski izleti iz Herceg Novog ili sa plaže Žanjic na poluostrvu Luštica posjećuju Plavu špilju, gdje se sunčeva svjetlost prelama kroz podvodni ulaz stvarajući nezemaljski plavi sjaj unutar pećine. Poludnevni izleti koštaju EUR 25 do 35 po osobi i obično uključuju zaustavljanja za kupanje na Žanjicu i drugim plažama.
Perast: barokni dragulj zaliva
Ako u Crnoj Gori posjetite samo jedan mali grad osim Kotora, neka to bude Perast. Ovo zadivljujuće malo naselje -- oko 350 stanovnika -- nadmašuje sve svoje gabarite ljepotom i istorijskim značajem. Razvučen duž obale na mjestu gdje se zaliv sužava pred Kotorom, Perast je bio moćna pomorska republika pod mletačkom zaštitom, a njegovo bogatstvo stečeno pomorstvom izgradilo je 17 baroknih palata, 16 crkava i ostavilo nasljeđe plovidbe i brodogradnje koje mu je donijelo nadimak "grad 100 kapetana".
Centar grada zatvoren je za automobile, a cijela obala -- jedva 500 metara duga -- može se prošetati za 10 minuta. Ali zadržaćete se mnogo duže. Svaka građevina je od kamena, svaki pogled uključuje vodu i planine, a dva sićušna ostrva tik uz obalu upotpunjuju ono što je možda najfotogeničniji prizor na Jadranu.
Gospa od Škrpjela poznatije je od dva ostrva i, za razliku od većine ostrva s crkvama na Mediteranu, ovo je u potpunosti vještačko. Prema predanju, ribari su 22. jula 1452. godine pronašli ikonu Bogorodice na hridi u zalivu. Tokom narednih vijekova mještani su nasipali ostrvo bacajući kamenje oko hridi -- tradicija koja se održava do danas tokom svečanosti Fašinada svakog 22. jula, kada lokalni brodovi u povorci plove do ostrva i bacaju kamenje u vodu. Sadašnja crkva, iz 1630. godine, sadrži 68 slika Tripa Kokolje, peraškog umjetnika iz 17. vijeka, kao i hiljade srebrnih zavjetnih pločica koje su ostavili zahvalni pomorci. Vodeni taksiji prevoze posjetioce sa peraškog mola za EUR 5 povratno (prelazak od 5 minuta).
Muzej grada Perasta, smješten u raskošnoj palati Bujović na obali, bilježi pomorsku istoriju grada modelima brodova, slikama, oružjem i istorijskim dokumentima. Ulaz je EUR 5.
Ručak u Perastu: Restorani na obali nude neke od najupečatljivijih obroka u zalivu. Conte (EUR EUR EUR) je najotmjeniji, s kreativnom mediteranskom kuhinjom koja se služi na terasi direktno nad vodom. Admiral (EUR EUR) nudi odličan rižoto s morskim plodovima i ribu s roštilja po nešto pristupačnijim cijenama. Rezervacije su neophodne u oba tokom ljetnjih večeri.
Risan: drevno naselje
Risan je najstarije kontinuirano naseljeno mjesto u Bokokotorskom zalivu, osnovano kao grčka kolonija Rizon u 3. vijeku prije nove ere. Kasnije je postalo sjedište ilirske kraljice Teute, koja se s ovih obala odupirala Rimu prije svog konačnog poraza 229. godine prije nove ere. Danas je Risan miran, neužurban grad kroz koji većina turista prođe ne zaustavljajući se -- što je greška.
Rimski mozaici glavna su atrakcija, otkriveni u ostacima rimske vile iz 2. vijeka. Najljepši mozaik prikazuje Hipnosa, grčkog boga sna, kako leži s makovima -- jedan od samo tri poznata mozaička prikaza Hipnosa na svijetu. Ulaz košta EUR 2, a mali lokalitet može se obići za 20 minuta.
Risan služi i kao polazna tačka za planinarenje na planinu Orjen (1.894 m), najvišu planinu na istočnoj jadranskoj obali, koja prima više padavina nego gotovo bilo koje mjesto u Evropi.
Kotor: kruna pod zaštitom UNESCO-a
Kotor zaslužuje sopstveni potpuni vodič (a mi smo ga i napisali), ali nijedan članak o Bokokotorskom zalivu ne bi bio potpun bez osvrta na njegove ključne tačke. Srednjovjekovni utvrđeni grad, uglavljen u najunutrašnjiji kut zaliva ispod dramatične tvrđave San Giovanni, dobio je status Svjetske baštine UNESCO-a 1979. godine zbog svoje jedinstvene kombinacije arhitekture pod mletačkim uticajem, srednjovjekovnog urbanog rasporeda i veličanstvenog prirodnog okruženja.
Stari grad ulazi se kroz tri kapije, od kojih je najimpresivnija Morska kapija (Vrata od Mora), sagrađena 1555. godine. Unutra se lavirint uskih kamenih uličica otvara na trgove gdje ćete naći Katedralu Svetog Tripuna iz 12. vijeka (ulaz EUR 4), brojne crkve, palate i jedan od najbolje očuvanih srednjovjekovnih urbanih centara na Jadranu.
Uspon na Tvrđavu San Giovanni -- 1.350 stepenica uklesanih u padinu planine -- nagrađuje vas najveličanstvenijom panoramom zaliva. Zvanični ulaz je EUR 8, ali mještani znaju da je pristup besplatan nakon 20:00 časova, što uspon u zalazak sunca ili rano uveče čini posebno čarobnim. Predvidite 1 do 1,5 sat za uspon.
Tivat: moderno lice zaliva
Tivat je dugo bio u sjenci svojih istorijskih susjeda, poznat uglavnom kao lokacija glavnog aerodroma u zalivu. To se dramatično promijenilo otvaranjem Porto Montenegra, luksuznog marinskog kompleksa izgrađenog na mjestu nekadašnjeg jugoslovenskog mornaričkog brodogradilišta. Danas Porto Montenegro priveže neke od najvećih superjahti na svijetu (vezovi primaju plovila do 250 metara), a okolni kompleks uključuje dizajnerske butike, otmjene restorane, klub s bazenom i Zbirku pomorskog nasljeđa -- besplatan muzej u obnovljenoj zgradi Arsenala koji bilježi vojnopomorsku istoriju zaliva od mletačkih vremena do doba Jugoslovenske ratne mornarice.
Osim Porto Montenegra, Tivat ima i svoje mirnije čari. Kompleks palate Buća-Luković blizu obale datira iz 16. vijeka. Obalno šetalište grada, oivičeno kafićima, ispunjava se večernjom lokalnom šetnjom koja djeluje istinski crnogorski, a ne turistički usmjereno.
Aerodrom Tivat (TIV) glavna je kapija za većinu posjetilaca zaliva, s direktnim vezama do brojnih evropskih gradova, naročito tokom ljeta. Aerodrom je svega 7 kilometara od Porto Montenegra i oko 9 kilometara od Kotora.
Poluostrvo Luštica: divlja ljepota na rubu zaliva
Poluostrvo Luštica čini južni krak ulaza u zaliv i, iako se izgradnja ubrzava (resort Luštica Bay jedna je od najvećih turističkih investicija u Crnoj Gori), veliki dio poluostrva ostaje divlji i rijetko naseljen.
Plaža Žanjic zvijezda je poluostrva, šljunkovita plaža s vodom toliko bistrom da možete prebrojati kamenčiće na morskom dnu na dubini od 5 metara. Dostupna automobilom (uski put, ograničeni parking ljeti) ili brodom iz Herceg Novog, Žanjic se dosljedno svrstava među najčistija mjesta za kupanje u cijelom zalivu.
Plaža Mirište, uz Žanjic, još je mirnija i podjednako lijepa. Plava špilja dostupna je malim čamcem s bilo koje od plaža.
Tvrđava Arza, impozantna kružna austrougarska tvrđava iz 19. vijeka na vrhu poluostrva, nadgleda ulaz u zaliv. Djelimično je u ruševinama, ali se može istraživati, a put do nje prolazi kroz aromatičnu makiju s pogledima preko ka Prevlaci (Hrvatska) i otvorenom Jadranu.
.webp)
Rose: kraj puta, srce zaliva
Ako želite da vidite Bokokotorski zaliv kakav je bio prije 50 godina, otputujte u Rose. Ovo sićušno ribarsko selo priljubljeno je uz stijene na samom ulazu u zaliv, na kraju jednotračnog puta koji obeshrabruje uzgredne posjetioce. Možda 30 kamenih kuća, mala luka u kojoj se njišu ribarski čamci, dva jednostavna restorana koji služe ono što je tog jutra ulovljeno i kupanje pravo sa glatkih stijena u otvoreni Jadran.
Rose nema hotel, nema bankomat, nema prodavnicu suvenira. Ima najautentičniju atmosferu u cijelom zalivu, a provesti ovdje dug ručak posmatrajući kako se svjetlost mijenja na vodi jedno je od najtiše savršenih iskustava u Crnoj Gori.
Prčanj: grad pomorskih kapetana
Razvučen duž južne obale između Kotora i Stoliva, Prčanj je istorijski bio jedna od najbogatijih pomorskih zajednica zaliva. Njegove raskošne fasade palata -- mnoge sada izblijedjele, ali još uvijek elegantne -- oivičuju obalni put, tihi svjedoci pomorskih kapetana koji su ih izgradili bogatstvom stečenim trgovinom širom Mediterana. Nedovršena Crkva Rođenja Blažene Djevice Marije, započeta 1789. i nikada dovršena, bila bi najveća crkva u zalivu da nije ponestalo sredstava.
Stoliv: skriveni uspon
Stoliv je jedva selo, skup kamenih kuća uz vodu. Njegova atrakcija je strma staza koja se penje od obale do Crkve Svetog Ilije, smještene visoko na padini planine iznad. Uspon od 45 minuta nagrađuje vas panoramskim pogledima preko zaliva koji se mogu mjeriti s kotorskom tvrđavom, ali bez gužve i bez ulaznice.
Aktivnosti na zalivu i oko njega
Brodski izleti
Istraživanje zaliva s vode je neophodno -- perspektiva s vode potpuno se razlikuje od one s puta. Mogućnosti se kreću od velikih grupnih brodova do privatnih najmova.
- Grupni brodski izleti (pola dana): EUR 25 do 40 po osobi. Obično polaze iz Kotora ili Herceg Novog, posjećuju Gospu od Škrpjela, zaustavljanja za kupanje i jedno ili dva sela. Trajanje 3 do 4 sata.
- Cjelodnevni brodski izleti: EUR 50 do 80 po osobi. Obuhvataju veći dio zaliva, često uključujući Plavu špilju, plažu Žanjic i ručak u restoranu na obali.
- Privatni najam gliserom: EUR 200 do 300 za pola dana, prima 4 do 8 putnika. Vi određujete plan puta. Ovo je najbolji način da dođete do skrivenih mjesta za kupanje i tihih uvala nedostupnih s puta.
Kajak
Morski kajak doživio je procvat u zalivu tokom protekle decenije, i to s razlogom -- mirne, zaštićene vode idealne su za veslanje, a pogled na srednjovjekovne gradove i planinske zidove iz visine kajaka nezaboravan je.
Vođeni kajak izleti u zalazak sunca (EUR 35 do 50 po osobi) obično polaze iz Kotora ili Perasta, veslaju do Gospe od Škrpjela ili duž zidina starog grada i vraćaju se dok sunce zalazi iza planina, a zaliv postaje zlatan. Iskustvo nije potrebno. Trajanje 2 do 3 sata.
Kupanje
Zaliv ima desetine uređenih plaža za kupanje i još mnogo neformalnih. Većina obalnih gradova ima betonske platforme za kupanje (često besplatne, ponekad EUR 2 do 5 za ležaljku) koje se spuštaju u duboku, čistu vodu. Najbolja voda po bistrini je u spoljašnjem zalivu, naročito oko Žanjica, Rosa i poluostrva Luštica. Vode unutrašnjeg zaliva oko Kotora tople su i prijatne, ali nešto manje bistre.
Biciklizam
Ravan obalni put između Kotora i Perasta (približno 12 kilometara u jednom smjeru) popularan je među biciklistima, mada treba imati na umu da se put dijeli s automobilima i autobusima. Preporučuju se rane jutarnje vožnje, prije nego što naraste turistički saobraćaj. Iznajmljivanje bicikla dostupno je u Kotoru i Tivtu od EUR 10 do 20 dnevno.
Jedrenje i najam jahti
Porto Montenegro učinio je Tivat ozbiljnom polaznom tačkom za jedrenje. Najam jahti bez posade (ako imate skipersku dozvolu) počinje oko EUR 150 dnevno za mali jedrenjak, dok se najam sa skiperom za grupe kreće od EUR 300 do 600 dnevno, zavisno od plovila.
Sezonske manifestacije
Bokeljska noć -- avgust
Najveća i najveličanstvenija manifestacija u zalivu, koja se održava treće subote u avgustu. Ukrašeni i osvijetljeni brodovi u povorci plove zalivom oko Kotora, takmičeći se za najbolji prikaz, dok vatromet eksplodira nad vodom i starim gradom. Tradicija datira iz 1420. godine. Cijeli zaliv oživi, uz muziku, hranu i slavlje u svakom gradu. Ako se sredinom avgusta nađete bilo gdje u blizini Crne Gore, nemojte ovo propustiti.
Kotorski karneval -- februar
Jedan od najstarijih karnevala na Mediteranu, dokumentovan od 14. vijeka. Mjesec dana maskenbala, povorki i satiričnih predstava kruniše se velikom povorkom kroz stari grad. Daleko manji i autentičniji od venecijanskog karnevala, a znatno jeftiniji za posjetu.
Fašinada -- 22. jul
Godišnja svečanost u Perastu na kojoj se brodovi okupljaju oko Gospe od Škrpjela, a mještani bacaju kamenje u vodu oko ostrva, održavajući viševjekovnu tradiciju nasipanja vještačkog ostrva. Jedinstven i dirljiv kulturni događaj.
Ljetnji festivali
Tokom juna, jula i avgusta, gradovi zaliva ugošćavaju muzičke festivale, pozorišne predstave i kulturne događaje. Hercegnovski ljetnji festival donosi klasičnu muziku, džez i pozorište u tvrđavu Kanli Kula i druge prostore. Festival KotorArt u Kotoru spaja muziku, vizuelne umjetnosti i film u atmosferičnim prostorima starog grada.
Vodič za fotografisanje
Bokokotorski zaliv jedna je od najfotogeničnijih lokacija na Mediteranu. Evo ključnih kadrova i kako ih uhvatiti.
Peraška obala s ostrvima
Lokacija: Obalno šetalište u Perastu, bilo gdje između Muzeja i Crkve Svetog Nikole. Najbolje vrijeme: Rano jutro za meku svjetlost i bez gužve, ili kasno poslijepodne kada sunce obasjava kupole crkava. Savjet: Teleobjektiv prelijepo zbija dva ostrva i planine iza njih.
Kotor sa tvrđave
Lokacija: Vrh zidina tvrđave San Giovanni, nakon uspona od 1.350 stepenica. Najbolje vrijeme: Kasno poslijepodne (sunce obasjava stari grad i zaliv, dok su planine u sjenci radi kontrasta) ili svitanje (zahtijeva rani polazak ili noćenje unutar starog grada). Savjet: Trougaoni oblik starog grada najbolje se vidi otprilike na dvije trećine uspona.
Selo Rose
Lokacija: Mala luka Rosa. Najbolje vrijeme: Podne, kada sunce prodire kroz bistru vodu i obasjava kamene građevine. Ovo je jedna od rijetkih mediteranskih lokacija koja se dobro fotografiše po oštroj podnevnoj svjetlosti. Savjet: Potražite ribarske čamce s odsjajem svjetlosti koji poigrava po njihovim trupovima.
Tjesnac Verige
Lokacija: Sa trajekta Kamenari-Lepetane, ili s puta s bilo koje strane tjesnaca. Najbolje vrijeme: Bilo koje doba dana -- uski prolaz s planinama na obje strane dramatičan je bez obzira na svjetlost. Savjet: Snimajte s trajekta za jedinstvenu perspektivu.
Panoramski put iznad Kotora
Lokacija: Serpentinasti put koji se penje od Kotora ka Nacionalnom parku Lovćen, naročito oštri zavoji između prve i treće serpentine. Najbolje vrijeme: Kasno poslijepodne. Savjet: Postoji nekoliko neformalnih mjesta za zaustavljanje. Što se više penjete, to više zaliva vidite, ali zanimljivost prednjeg plana opada.
Praktične informacije
Kako stići
Avionom: Aerodrom Tivat (TIV) nalazi se direktno na zalivu, 9 kilometara od Kotora. Direktni letovi iz mnogih evropskih gradova saobraćaju sezonski (april-oktobar). Aerodrom Podgorica (TGD) udaljen je 90 minuta vožnje od Kotora. Aerodrom Dubrovnik (DBV) u Hrvatskoj udaljen je približno 2 sata od Kotora, uz prelazak jedne granice.
Automobilom: Iz Dubrovnika, obalni put (E65) traje približno 2 sata uključujući granični prelaz na Debelom Brijegu. Iz Podgorice, vožnja do Kotora traje oko 90 minuta kroz tunel Sozina (putarina EUR 3.50) ili 2 sata živopisnim lovćenskim putem.
Autobusom: Redovne autobuske linije povezuju Kotor, Herceg Novi i Tivat s Podgoricom, Budvom i Dubrovnikom. Autobus Kotor-Dubrovnik traje oko 2,5 sata (EUR 15 do 20 u jednom smjeru).
Kretanje po zalivu
Lokalni autobusi: Česte linije povezuju glavne gradove (Kotor-Herceg Novi otprilike svakih 30 minuta, EUR 3 do 5). Autobusi su uglavnom pouzdani, ali mogu biti prepuni ljeti.
Iznajmljeni automobil: Najfleksibilnija opcija. Putevi su uglavnom dobri, ali na mjestima uski. Parking u području starog grada u Kotoru košta EUR 1 do 2 po satu. Rezervišite na vrijeme za ljeto.
Vodeni taksi: Mali čamci povezuju razne tačke oko zaliva. Posebno koristan za dolazak do Perasta iz Kotora bez gužve (približno EUR 10 do 15 po osobi, ili EUR 50 za privatni čamac).
Trajekt: Trajekt Kamenari-Lepetane (vidi detalje iznad) neophodan je ako vozite između sjeverne i južne obale.
Najbolje vrijeme za posjetu
Maj i jun: Idealni uslovi. Dovoljno toplo za kupanje (voda 20 do 23 stepena Celzijusa), cvijeće cvjeta, dugi dani, podnošljiv broj turista. Najbolji mjesec je nesumnjivo kraj maja.
Jul i avgust: Vrhunac sezone. Vruće (30 do 35 stepeni Celzijusa), gužva, naročito kada kruzeri pristanu u Kotoru (do 4 broda dnevno). Cijene najviše. Ali Bokeljska noć u avgustu vrijedna je gužve.
Septembar i oktobar: Odlična postsezona. Voda još uvijek topla (22 do 24 stepena u septembru), gužva se proređuje, cijene padaju, jesenja svjetlost prelijepa. Septembar je možda najbolji mjesec za fotografisanje.
Novembar do mart: Mnogi restorani i hoteli u manjim gradovima se zatvaraju. Kotor i Herceg Novi ostaju živi tokom cijele godine. Zima može biti kišovita, ali dramatična, sa snijegom na planinskim vrhovima iznad zaliva. Kotorski karneval u februaru je vrhunac.
Gdje odsjesti
Kotor
Najbolje za: posjetioce koji dolaze prvi put, ljubitelje istorije, tragače za noćnim životom. Najširi izbor restorana i barova. Može biti bučno ljeti, naročito kada su kruzeri u luci. Butik hoteli unutar zidina starog grada (EUR 100 do 250 po noćenju) nude najatmosferičniji boravak.
Perast
Najbolje za: romantiku, spokoj, fotografiju. Veoma mali (ograničen izbor restorana), ali izvanredno lijep. Nekoliko butik hotela u obnovljenim palatama (EUR 120 do 300 po noćenju). Miran nakon što jednodnevni posjetioci odu.
Herceg Novi
Najbolje za: duže boravke, pristup plažama, lokalnu atmosferu. Bolji odnos cijene i vrijednosti nego Kotor ili Perast, sa širim izborom mjesta za jelo i prisnijim, manje turističkim ugođajem. Dobra baza za izlete u Plavu špilju i plaže poluostrva Luštica. Apartmani od EUR 40 do 80, hoteli EUR 70 do 180.
Tivat
Najbolje za: tragače za luksuzom, porodice, blizinu aerodroma. Porto Montenegro nudi vrhunski smještaj (EUR 200 do 500+). Grad ima moderan, uglađen ugođaj. Odlična restoranska scena. Najbolje ako želite atmosferu marine i moderne sadržaje.
Risan
Najbolje za: putnike s ograničenim budžetom, planinare, tragače za samoćom. Najpovoljnija baza u zalivu, sa nekoliko apartmana i malih hotela od EUR 30 do 60 po noćenju. Veoma mirno, ograničen izbor mjesta za jelo.
Poluostrvo Luštica
Najbolje za: ljubitelje plaža, uranjanje u prirodu. Resort Luštica Bay nudi smještaj u stilu odmarališta (EUR 150 do 400). Van resorta, opcije su ograničene na privatne apartmane.
Često postavljana pitanja
Je li Bokokotorski zaliv zaista fjord?
Ne, ne u strogom geološkom smislu. Fjordove stvara lednička erozija, dok je Bokokotorski zaliv (Boka Kotorska) potopljeni riječni kanjon -- rija -- nastao djelovanjem riječnog sistema koji je nekada tu tekao, a koji je naknadno preplavljen kako se nivo mora podizao nakon posljednjeg ledenog doba. Ipak, vizuelna sličnost sa skandinavskim fjordovima je upadljiva, a odrednica "najjužniji fjord" ustalila se u svakodnevnom govoru. Bez obzira na klasifikaciju, riječ je o jednoj od najdramatičnijih obalnih formacija u Evropi.
Koliko dana mi je potrebno za Bokokotorski zaliv?
Najmanje 2 dana omogućavaju vam da vidite Kotor i Perast uz kratak brodski izlet. Tri do 4 dana idealno je za obilazak svih glavnih gradova, brodski izlet do Plave špilje, uspon na kotorsku tvrđavu i uživanje u obrocima na obali bez žurbe. Cijela sedmica omogućava vam da otkrijete mirnija naselja poput Rosa i Stoliva, planinarite po planinama iznad zaliva i istinski upijete ovdašnji ritam života.
Je li trajekt Kamenari-Lepetane pouzdan?
Da, veoma. Trajekt radi 24 sata dnevno, 365 dana u godini, s polascima svakih 10 do 15 minuta. Prelazak traje svega 5 minuta i košta EUR 4.50 po automobilu. Jedina uzgredna napomena su ljetnja poslijepodneva vikendom, kada redovi mogu narasti na 30 do 45 minuta. Rani jutarnji i večernji prelasci rijetko imaju ikakvo čekanje.
Mogu li se kupati u Bokokotorskom zalivu?
Apsolutno. Kupanje je popularno širom zaliva od juna do septembra (te u maju/oktobru za one koji podnose hladniju vodu). Temperature vode kreću se od 20 stepeni Celzijusa početkom juna do 26 stepeni u avgustu. Najčistija i najbistrija voda je u spoljašnjem zalivu, naročito oko plaže Žanjic i poluostrva Luštica. Voda unutrašnjeg zaliva oko Kotora topla je i prijatna, ali nešto manje providna.
Predstavljaju li gužve s kruzera problem u Kotoru?
Kruzerski turizam postaje sve veća briga. U danima vrhunca sezone u julu i avgustu, Kotor može primiti do 4 velika kruzera, koji u mali stari grad istovaraju hiljade putnika na nekoliko sati. Efekat je koncentrisan otprilike između 9:00 i 16:00 časova. Strategije za izbjegavanje gužve uključuju posjetu starom gradu rano ujutru, kasno poslijepodne ili uveče; biranje termina posjete za dane bez kruzera (provjerite raspored kotorske luke na internetu); ili posjetu tokom postsezone (maj, jun, septembar, oktobar) kada je kruzerski saobraćaj slabiji.
Kako da stignem iz Dubrovnika do Bokokotorskog zaliva?
Najčešća ruta je automobilom ili autobusom duž obalnog puta (E65), uz prelazak crnogorske granice na Debelom Brijegu. Vožnja od Dubrovnika do Kotora traje približno 2 sata, uključujući granični prelaz (predvidite 15 do 30 minuta na granici ljeti, ponekad i duže). Direktna autobuska linija saobraća nekoliko puta dnevno (EUR 15 do 20 u jednom smjeru). Privatni transferi koštaju približno EUR 80 do 120 za do 4 putnika. Postoji i živopisna opcija preko graničnog prelaza Prevlaka/Oštro, koja izbjegava ponekad zakrčen glavni prelaz.
Reference
- UNESCO World Heritage Centre. "Natural and Culturo-Historical Region of Kotor." UNESCO World Heritage List, inscribed 1979. whc.unesco.org/en/list/125
- Radojičić, B. "Geomorphological Characteristics of Boka Kotorska Bay." Montenegrin Academy of Sciences and Arts, Podgorica.
- National Geographic. "Montenegro: Europe's Hidden Gem." National Geographic Traveler, feature coverage of the Bay of Kotor.
- Bujović Maritime Museum, Perast. "History of Maritime Perast." Permanent exhibition catalog.
- Montenegrin Ministry of Sustainable Development and Tourism. "Boka Kotorska Bay Management Plan." Government of Montenegro.
- Port of Kotor. Cruise ship schedule and statistics. portofkotor.co.me
- National Parks of Montenegro (nparkovi.me). Regional environmental and tourism data for the Bay of Kotor area.
- Lonely Planet. "Montenegro." Travel guide, Bay of Kotor chapter. Lonely Planet Publications.
- Bradt Travel Guides. "Montenegro" by Annalisa Rellie. Coverage of Boka Kotorska settlements and history.
- Boka News. Local news source for Bay of Kotor events, festivals, and cultural programs. bokanews.me
